Eerste kerst zonder een dierbare: wat je schrijft en zegt

De eerste kerst zonder een dierbare begint al weken voor de feestdagen. In november valt er een kaart op de mat met nog jullie beider namen op de envelop. Iemand in de familie-app vraagt voorzichtig wat iedereen dit jaar gaat doen. In de supermarkt liggen de pepernoten weer, waarvan zij altijd veel te veel zakken kocht. Het meeste dient zich aan als kleine beslissingen die niemand wil hoeven nemen.

Deze pagina is voor het gezin dat ze toch moet nemen. Je leest hier waar je de dagen doorbrengt, hoe je de kaarten ondertekent, wat je aan tafel zegt, hoe je de kinderen helpt, en je vindt een brief aan degene die het verlies het zwaarst draagt. Verderop staan woorden voor vrienden die schrijven aan iemand die hier dit jaar voor staat, en hoe andere tradities een eerste nieuwjaar, Tết of Suikerfeest in de rouw beleven. De families in de voorbeelden zijn verzonnen, en elke tekst is er om aan te passen.

Waarom de eerste kerst zonder een dierbare zo anders voelt

Het eerste jaar na een overlijden is een kalender vol eerste keren: de eerste verjaardag zonder hem of haar, de eerste keer dat de klok verzet wordt en niemand de klok in de auto gelijkzet. Voor de sterfdag zelf is er een aparte gids met teksten voor de eerste sterfdag. Kerst is anders dan de andere eerste keren, omdat kerst op herhaling draait. Hetzelfde eten, dezelfde mensen, elk jaar dezelfde taken door dezelfde handen, zodat niemand erover hoeft na te denken. Dit jaar moet iemand over elk van die taken nadenken. Wie de rollade snijdt. Wie de kaarten schrijft. Wie de cadeautjes onder de boom legt, en wie tante Joke belt. Elke vraag wijst naar dezelfde lege plek.

Veel mensen vinden de weken ervoor zwaarder dan de dag zelf. Een rouwcoördinator van Marie Curie, een Britse organisatie voor palliatieve zorg, schrijft dat mensen die zij heeft begeleid het achteraf vaak precies zo verwoorden. Voelt november nu al zwaar, dan zegt dat nog niets over eerste kerstdag.

De eerste kerst zonder een dierbare doorkomen begint ermee dat je jezelf toestaat minder te doen. Minder kaarten of helemaal geen, een kleiner kerstdiner, een ander huis, een wandeling in plaats van de kerstfilm. Is het overlijden pas een paar weken geleden, doe dan wat moet en laat iemand anders over de rest beslissen. Sommige families en geloofsgemeenschappen hebben hun eigen rouwgebruiken, die verderop beschreven staan.

Drie dingen om vooraf te beslissen

Drie beslissingen kun je het best in november nemen, nu er nog tijd is om erover te praten.

Waar. Hetzelfde huis houdt het vertrouwde en het gemis bij elkaar: de stoel waar hij of zij altijd zat, die ene mok, de vaste plek aan het gourmetstel. Bij iemand anders thuis wordt het werk verdeeld en is de kamer anders. Ergens heen gaan, naar een vakantiehuisje op de Veluwe of een kerstdiner in een restaurant, haalt iedereen uit het oude draaiboek. Sommige families merken dat dat precies is wat ze nodig hebben, en anderen missen hun eigen huis al halverwege de middag. Wat je ook kiest, kies het alleen voor dit jaar, en zeg dat er ook bij.

Wat je houdt, wat je overslaat en wat je probeert. Pak een vel papier en trek drie kolommen. Zo vulde een verzonnen familie ze in, de eerste kerst nadat Henk, vader en opa, in het voorjaar was overleden.

Leg het vel ergens waar je het volgend jaar in november terugvindt, als de kolommen er misschien anders uitzien.

Of er een moment komt. Spreek af of iemand op een vast moment van de dag zijn of haar naam hardop zegt, en wie dat doet. Laat je het aan het toeval over, dan doet vaak niemand het, en denkt iedereen de hele maaltijd zwijgend aan hem of haar. Een afgesproken moment, al duurt het maar dertig seconden, geeft de tafel toestemming, en een einde.

Laat het daarna iedereen in één bericht weten, voordat er andere plannen worden gemaakt. Bijvoorbeeld zo:

Hoi allemaal. Ik heb nagedacht over kerst zonder papa, en ik heb een idee. Zeg het gerust als dat voor jou niet werkt. Kerstdiner bij ons, kleiner dan anders, en dit jaar geen feest op tweede kerstdag. Vóór het toetje zou ik graag willen dat we allemaal één verhaal over hem vertellen. Het hoeft niet, hoor. En de kinderen mogen één ding kiezen dat we voor opa doen.

Liefs, Anouk

Die laatste zin staat er met opzet. De Britse rouworganisatie voor kinderen Winston's Wish raadt aan om kinderen te vragen hoe zij kerst willen invullen, en ze mee te laten beslissen voordat het plan vastligt.

Tekst voor de kerstkaart na een overlijden, en hoe je ondertekent

Begin met de vraag of je ze wel verstuurt. Dezelfde coördinator van Marie Curie schrijft dat in haar ervaring niemand van een rouwende familie verwacht dat ze kaarten sturen als ze daar geen zin in hebben. Sla je ze over, vraag dan één persoon, een zus of een goede vriendin, om de rest van de familie en kennissen in te lichten, zodat de stilte niet verkeerd wordt begrepen. Eén korte nieuwjaarskaart in januari kan het werk van vijftig kerstkaarten doen.

Stuur je ze wel, dan is de ondertekening vaak het moeilijkste. Bij de eerste kerst na het overlijden van je partner kan dat het moment zijn waarop het verlies op papier echt wordt: één naam waar er altijd twee stonden. De tabel gaat situatie voor situatie langs, met een zin die je kunt toevoegen als je dat wilt.

Zet je zijn of haar naam er nog onder? Het vriendelijkst is meestal om alleen te ondertekenen met de namen van wie er nog is. Een kaart die ondertekend is door iemand die is overleden, kan degene die hem openmaakt laten schrikken, of doen twijfelen of die het nieuws gemist heeft. Zet je "met Joop in gedachten" achter je eigen naam, dan blijft hij in de kaart, zonder die verwarring. Wil een klein kind er in eigen handschrift opa bij zetten, laat het dan: die beslissing is aan het kind.

Wat zeg je aan de kersttafel? Een toost en een paar woorden

Kies het moment vóór de dag zelf, zodat niemand het midden in de maaltijd hoeft in te schatten. Voordat het eten wordt opgediend past bij een familie die het gezegd wil hebben en dan wil eten. Vlak vóór het toetje past bij een tafel die eerst tot rust moet komen. Of koppel het aan een kaars: als die brandt, neemt iemand het woord.

Degene die spreekt hoeft niet de oudste te zijn, of degene die het dichtst bij hem of haar stond. Het moet iemand zijn die het wil en denkt het te kunnen volhouden, met een tweede persoon die het kan afmaken als dat niet lukt. Een kleinkind van twaalf kan het heel goed. Een toost met kerst om een dierbare te gedenken hoeft maar dertig seconden te duren. Hieronder staan drie teksten.

Een toost van dertig seconden.

Voordat we gaan eten, wil ik één ding zeggen. Dit is onze eerste kerst zonder papa, en hij zou het vreselijk vinden als we er stil over deden. Hij had hier al vanaf zeven uur in de keuken gestaan en iedereen verteld dat de rollade bijna klaar was, terwijl dat niet zo was. We missen hem aan deze tafel, en we zijn blij dat we er samen aan zitten. Dus, pap, deze is voor jou. Fijne kerst, allemaal.

Een opening van een minuut voor één verhaal per persoon.

Vóór het toetje wil ik iets proberen wat mama mooi had gevonden, want zij liet nooit een maaltijd eindigen zonder een verhaal. Laten we de tafel rondgaan en ieder één kort verhaal over haar vertellen. Het mag grappig zijn. Het mag heel klein zijn: iets wat ze zei, iets wat ze liet aanbranden, die keer dat ze ons allemaal naar de verkeerde kerk reed voor de bruiloft van tante Roos. Sla je liever over, zeg dan "pas". Je kunt het jouwe later vertellen, of helemaal niet. Ik begin, dan hebben jullie iets om te overtreffen. Het jaar dat ik tien werd, deed ze...

Voor een familie die bidt voor het eten. Bid zoals jullie altijd doen, in de woorden die jullie familie kent, en voeg aan het eind één zin van jezelf toe: "En we denken aan Henk, die elke kerst bij ons aan tafel zat, en die we vandaag missen." Begin daarna. Het gebed zelf hoort bij je eigen traditie.

Als iemand huilt. Er hoeft niets opgelost te worden. Wacht. Geef de zakdoekjes door. Zeg "Neem je tijd" of "Daarom doen we dit", en laat de stilte een stilte zijn. Ga niet snel over op iets anders, en laat niet de hele tafel naar degene kijken die huilt. Knikt diegene weer, ga dan verder, of laat iemand anders het volgende verhaal vertellen.

Een zin die een kind kan zeggen. Geef een kind één zin met een open plek erin, en laat het die van tevoren een keer met je oefenen: "Wat ik het leukst vond aan opa, was..." Wat het kind op die plek invult, is genoeg.

De lege stoel. Sommige families houden met kerst een stoel leeg, dekken een plek voor hem of haar, of zetten een kaars waar die altijd zat. Anderen vinden het zwaar om daar twee uur naast te zitten en schuiven de stoelen stilletjes anders. Allebei is goed, en geen van beide is een regel. Vraag het aan degene die ernaast zou zitten.

Kleine manieren om je dierbare erbij te houden

De manieren om met kerst een dierbare te gedenken die families bijblijven, zijn zelden versieringen. Het zijn dingen die je doet zoals hij of zij ze deed, met de naam hardop erbij:

• Maak het recept, en zeg van wie het is. Maak oma's bitterkoekjespudding van haar receptkaartje, dat met de vlek van de vla, en zet het kaartje rechtop terwijl je kookt. Als de pudding op tafel komt, zeg je: "Dit is oma's pudding."
• Zet de muziek op. De plaat die elke kerstavond opging, of de cd die altijd in de auto lag. Laat hem spelen terwijl het eten op het vuur staat, in plaats van er een plechtigheid van te maken.
• Steek één kaars aan. Op een moment dat jullie hebben afgesproken, aangestoken door wie dat wil, met een zin of helemaal zonder woorden.
• Zet een verhalenpot neer. Leg een pot en een stapeltje briefjes bij de deur. Iedereen die binnenkomt, schrijft één herinnering op, en één regel is genoeg. Na het eten leest iemand er een paar voor, en de rest bewaar je voor een andere dag.
• Zet het geven voort. Kocht hij altijd chocoladeletters voor de kinderen van de buren, of bracht zij elke december boodschappen naar de voedselbank, doe het dit jaar dan weer, in zijn of haar naam.
• Loop de vaste wandeling. De wandeling over de dijk op tweede kerstdag, het rondje langs de kerstverlichting in de stad, of een kerststukje naar het graf brengen, als dat in jullie familie gebruikelijk is.

Een of twee hiervan is ruim genoeg. Een dag die vol herdenking zit, kan net zo vermoeiend zijn als een dag zonder.

Kinderen en de eerste kerst na een overlijden

Vertel kinderen vooraf wat het plan is: wat hetzelfde blijft, en wat anders wordt. Gebruik duidelijke woorden. Marie Curie en de Britse kinderorganisatie Barnardo's raden allebei aan om de woorden "dood" of "doodgegaan" te gebruiken, en niet te zeggen dat we iemand kwijt zijn, dat iemand is heengegaan of dat iemand slaapt. Een korte versie voor een kind van zes of zeven:

Opa is in maart doodgegaan, dus deze kerst voelt anders. We eten nog steeds thuis, en er liggen nog steeds cadeautjes onder de boom. Sommigen van ons zijn misschien verdrietig op die dag, en dat is niet erg. Je mag over opa praten wanneer je maar wilt, en je mag ook blij zijn.

Vraag elk kind hoe het aan de overledene wil denken, en laat het één ding kiezen: de kerstbal ophangen die ze samen hebben gemaakt, een liedje uitkiezen, een tekening maken voor op tafel, of een kaart aan opa schrijven. Wil een kind hem een brief schrijven, dan vind je in onze gids over een brief schrijven aan iemand die is overleden ideeën die je voor een kind kunt aanpassen.

Houd zoveel mogelijk van het gewone vast. Barnardo's raadt voor jonge kinderen een vaste routine aan, en met kerst kan dat ook de kerstfilm zijn, de cadeautjes en het kerstontbijt dat altijd hetzelfde is. In veel gezinnen is Sinterklaas het eerste feest zonder opa: pakjesavond op 5 december, of in Vlaanderen de ochtend van 6 december. Vertel kinderen ook daarvoor vooraf wat het plan is. Een kind dat weet wat er komt, heeft één zorg minder.

En huil je waar ze bij zijn, dan is dat niet erg. Dat staat ook in het advies van Marie Curie voor gezinnen. Vertel ze wat er is ("Ik huil omdat ik opa mis. Zo gaat het weer.") en laat ze zien dat je daarna verdergaat. Een kind dat ziet hoe een volwassene verdrietig is en daarna de schaal aardappelen doorgeeft, heeft gezien dat verdriet en kerst aan dezelfde tafel kunnen zitten.

Een brief aan wie het zwaarst rouwt

Vaak draagt één persoon in een familie meer dan de rest: een ouder die weduwe of weduwnaar is geworden, de broer die de zorg op zich nam, de zus die aan het eind elke dag kwam. Met kerst kijkt iedereen naar die persoon en weet niemand goed wat te zeggen, en op de kaarten die binnenkomen staat veertig keer "veel sterkte", telkens net iets anders verwoord. In een brief kun je het concrete zeggen, en de ander kan hem alleen lezen, wanneer het uitkomt, zonder publiek.

Zo'n brief doet vier dingen:

1. Noem de overledene bij naam. Vroeg in de brief, en zonder omwegen. Vaak is het het woord dat niemand anders uitspreekt.
2. Eén herinnering waarin de lezer ook voorkomt. Geen herinnering aan de overledene alleen, maar een waarin de lezer er ook bij was, zodat de brief over hen allebei gaat.
3. Wat je de ander ziet dragen. De taken die hij of zij op zich nam, de telefoontjes, de kleine dappere dingen waar niemand voor bedankte. Noem ze.
4. Eén plan voor samen in het nieuwe jaar. Iets met een maand en een plek, zodat er in het nieuwe jaar al iets in de agenda staat.

Dit is een brief van een volwassen dochter aan haar vader, bij de eerste kerst zonder haar moeder.

Lieve pap,

Dit is onze eerste kerst zonder mama, en ik wilde niet dat de dag voorbijging terwijl we het allemaal over de jus hadden en niemand haar naam zei. Dus: Els. Mama. Ik mis haar elke dag, en ik weet dat jij haar nog meer mist.

Weet je nog, de kerst dat ik twaalf was en de oven om vier uur 's middags kapotging? Mama ging op de keukenvloer zitten en lachte tot ze huilde, en jij liep op je pantoffels met de rollade naar Ria van hiernaast, in de regen. We aten om tien uur 's avonds. Ze vertelde dat verhaal daarna elk jaar, en elk jaar zei jij dat het harder regende dan zij zich herinnerde.

Ik heb dit jaar gezien wat je deed. Je hebt elke kaart met de hand beantwoord, alle negentig. Je hebt haar kleren uitgezocht zodat ik dat niet hoefde, en de groene jas apart gehouden omdat je wist dat ik die zou willen hebben. Je hebt het allemaal in stilte gedaan, en ik weet niet zeker of iemand je er al voor heeft bedankt. Dank je wel.

Je hoeft je op eerste kerstdag niet groot te houden. Heb je tien minuten in de tuin nodig, ga dan. Niemand vindt dat erg, ik al helemaal niet.

In maart, als de dagen langer worden, wil ik met je naar Scheveningen, alleen wij tweeën, en over de pier lopen zoals jij en mama elk voorjaar deden. Ik heb de treinen al opgezocht. Ik boek ze als je ja zegt.

Ik hou van je, pap.

Esther

De derde alinea is de alinea die de meeste mensen overslaan: ze vertelt hem wat ze hem heeft zien doen, tot in detail, en bedankt hem ervoor. En aan het eind zijn de treinen al opgezocht, zodat ze hem alleen om een ja vraagt.

Tussen broers en zussen is korter meestal beter:

Tom,

Eerste kerst zonder pap. Ik moet steeds denken aan het jaar dat we opbleven om hem te betrappen als hij de cadeautjes onder de boom legde, en op de overloop in slaap vielen, en hij gewoon over ons heen stapte. Jij was dit jaar degene die dichtbij bleef, en elk weekend op en neer reed als ik niet kon. Ik heb het gezien. Laten we de nieuwjaarswandeling weer doen, alleen wij tweeën, ook als het regent.

Liefs, Eline

Papier en e-mail werken allebei. Een brief op papier kun je op kerstavond op een kussen leggen, en een e-mail bereikt een broer aan de andere kant van de wereld. Is de persoon aan wie je dit jaar het liefst schrijft je eigen kind, dan vind je in onze gids over een kerstbrief aan je kinderen zes voorbeeldbrieven, voor kinderen van negen maanden tot vierendertig jaar.

Rouwgebruiken rond kerst, oud en nieuw en het Suikerfeest

Veel tradities beleven de eerste feestdagen na een overlijden op hun eigen manier. Wat hieronder staat, beschrijft wat veel families doen, niet wat een familie moet, en gebruiken verschillen van huis tot huis, dus vraag het de ouderen in je familie.

Nederland en Vlaanderen. Rouwgebruiken rond kerst zijn hier vooral familiegewoonten, geen regels. In veel families gaat er rond de feestdagen een kerststukje naar het graf. Veel protestantse kerken noemen op de laatste zondag van het kerkelijk jaar, in 2026 op 22 november, de namen van wie het afgelopen jaar is overleden, vaak met een kaars voor ieder van hen, en in veel katholieke parochies gebeurt dat rond Allerzielen op 2 november. In Vlaanderen is Allerheiligen, op 1 november, voor veel families de dag om met chrysanten naar het graf te gaan. Veel hospices en uitvaartondernemers houden in november of december een herdenkingsbijeenkomst. En sommige families slaan in het eerste jaar de kerstkaarten over en sturen in januari een nieuwjaarskaart.

Islamitische families bij de eerste ramadan en het Suikerfeest. De ramadan begint rond 8 februari 2027, en het Suikerfeest valt rond 9 of 10 maart, afhankelijk van waar je woont: de kalender van het Turkse Diyanet noemt 9 maart. Het Offerfeest valt rond 16 mei. Veel islamitische families bezoeken het graf op de dag voor het feest of na het feestgebed. Er is geen dag voorgeschreven, en geleerden en families denken verschillend over de vraag of het feest daar het moment voor is.

Orthodoxe families. Kerst valt op 7 januari in de Russische, Servische en Georgische kerk, en op 25 december in de meeste Grieks-orthodoxe kerken en in de Roemeense en Bulgaarse kerk. Oekraïne viert kerst sinds 2023 officieel op 25 december, al houden sommige orthodoxe families 7 januari aan. Veel orthodoxe families brengen de eerste veertig dagen na een overlijden rustig door, en sommige houden de nieuwjaarstafel ingetogen als die erbinnen valt. Priesters noemen dat meestal een familiegewoonte en geen kerkelijke regel, dus vraag het je priester.

Chinese families bij het Chinees Nieuwjaar. Veel families hangen bij het eerste Chinees Nieuwjaar na een overlijden geen rode nieuwjaarsspreuken op, en sommige gebruiken papier in een andere kleur. Welke kleur, en hoeveel jaar die gewoonte duurt, verschilt per streek. Het Chinees Nieuwjaar valt op 6 februari 2027.

Vietnamese families bij Tết. Veel families in de rouw blijven met Tết thuis in plaats van op bezoek te gaan, en de buren komen naar hen toe. Velen vermijden het ook om in het nieuwe jaar als eerste bij iemand anders over de drempel te komen. Tết valt op 6 februari 2027.

Koreaanse families bij Seollal. Seollal, het Koreaanse nieuwjaar, valt op 7 februari 2027, en hoe een familie in de rouw de feestrituelen houdt, verschilt van huis tot huis.

Japan. Veel families sturen in november of begin december een korte rouwkaart (喪中はがき, mochū hagaki), zodat vrienden weten dat ze geen nieuwjaarskaart hoeven te sturen. Kwam het overlijden in december, dan sturen velen in plaats daarvan een wintergroet (寒中見舞い, kanchū mimai), tussen het eind van de nieuwjaarsperiode en ongeveer 4 februari. Veel families houden een stil nieuwjaar, zonder versiering en zonder nieuwjaarswens, en gaan ze naar het graf. Gebruiken verschillen per huishouden, streek en boeddhistische school.

Wat schrijf je in een kerstkaart aan iemand die rouwt?

Schrijf je dit jaar zelf aan een vriend of vriendin, in plaats van de kaarten te krijgen, dan hoeft een kerstwens voor iemand die rouwt niet origineel te zijn. Volgens Hospice UK, de Britse koepel van hospices, is iets zeggen beter dan niets zeggen, en de Britse zorgorganisatie Sue Ryder raadt een blanco kaart aan, een concreet aanbod, en erbij schrijven dat de ander niet hoeft te antwoorden. Noem de naam van de overledene, wees zuinig met "vrolijk" en "gelukkig", die los op een kaart kunnen schrijnen, en doe één aanbod met een dag erbij.

Stuur het op tijd. Een kaart hoort vóór kerst aan te komen, en een bericht stuur je het liefst op kerstavond of op eerste kerstdag 's ochtends, niet een paar dagen erna.

• In plaats van "Veel sterkte in deze moeilijke tijd", probeer "Ik denk deze kerst aan je, en aan Mark."
• In plaats van "Vrolijk kerstfeest!", probeer "Veel liefs deze kerst" of "Een warme groet nu het jaar ten einde loopt."
• In plaats van "Laat maar weten als je iets nodig hebt", probeer "Ik kom op de 27e een pan soep brengen. Ik blijf tien minuten of de hele middag, wat jij wilt."
• In plaats van "Ik kan me niet voorstellen hoe je je voelt", probeer "Ik moet de hele week al denken aan Marks verschrikkelijke kersttruien."

Zes zinnen om mee te beginnen; vul tussen de haken je eigen details in:

• Aan een vriendin die weduwe is geworden: "Dit is je eerste kerst zonder [naam], en wij zullen [hem of haar] bij ons ook missen. Ik kom op [dag] langs met [iets wat je altijd meeneemt]."
• Aan een collega: "Ik wens jou en je gezin rustige kerstdagen. Op het werk wacht niets op je tot je er klaar voor bent, en je hoeft hier niet op te reageren."
• Aan een vriend ver weg: "Ik wou dat ik dit jaar bij jullie aan tafel kon zitten. Ik bel op [dag] om [tijd], en dan kunnen we het over [naam] hebben, of over helemaal niets."
• Aan de buren: "Deze kerst missen we [naam] [op de ladder met de kerstverlichting]. Ik zet op [dag] een bord [eten] bij je voor de deur. Je hoeft niet open te doen."
• Aan een broer of zus: "Houd de stoel naast je aan tafel voor me vrij. Wordt het te veel, dan doen we samen de afwas en praten we in de keuken over [naam]. Ik ben er, altijd, voor alles."
• Aan een moeder van wie een kind is overleden: "Ik denk deze kerst aan [naam van het kind], en aan jou. Ik denk nog vaak aan [één klein detail over hem of haar]. Ik noem [zijn of haar] naam wanneer jij die wilt horen."

Wat je beter niet schrijft. Laat "gelukkig" en "in ieder geval" weg, in al hun vormen (gelukkig heeft ze geen pijn meer, jullie hebben in ieder geval zoveel jaren gehad), en ook "op een betere plek", want dat vertelt iemand die rouwt hoe die zich moet voelen. Een kaart hoeft de ander niet op te beuren. Hij hoeft alleen te laten weten dat de ander niet vergeten is, en de persoon die zo gemist wordt ook niet.

De verhalen van die avond bewaren

Doet jullie familie de ronde met één verhaal per persoon, dan vertelt er vast iemand een verhaal dat de rest nog nooit heeft gehoord, en dat is het bewaren waard. Voordat de ronde begint, kan één persoon hardop vragen of iedereen het goed vindt dat het met een telefoon wordt opgenomen, en die vraag zelf ook opnemen. Iedereen mag overslaan of vragen om zijn of haar verhaal weg te laten, en de regels voor het opnemen van mensen verschillen per land, dus zoek uit wat er geldt waar jij woont. Hoe je dat praktisch aanpakt, staat in onze gids over stemopnames voor je gezin. En is de enige opname van de overledene een oude voicemail, bewaar dan de voicemail voordat iemand het abonnement opzegt.

Achteraf kunnen de verhalen een brief worden. Een brief op Goodbye App bevat tekst en één spraakopname. Kies het ene verhaal dat het meest telt, of knip de opname van de avond terug tot één bestand, en typ de andere verhalen in de brief. Laat hem per e-mail naar de familie gaan, tegen de volgende kerst of op de sterfdag. Jij kiest de dag en het uur waarop hij vertrekt, volgens jouw tijd, tot dertig jaar vooruit. Woont een deel van de familie in het buitenland, reken dan even uit hoe laat het daar is. Hij blijft privé tot hij verstuurd is, en het is gratis, in vijftien talen, in de browser en op Android.

Elke brief wordt één keer verstuurd, dus voor de kerst van het jaar daarna schrijf je een nieuwe, voor dat jaar. De optionele inactiviteitsbeveiliging, die uit staat tot je hem aanzet, kan brieven eerder versturen als het op je account een tijd stil blijft, zo lang als jij bepaalt: ergens tussen 3 en 45 dagen. Een foto van de avond gaat in een apart gepland bericht, dat alleen de mensen die jij kiest te zien krijgen.

Sommige van de mooiste verhalen komen van de oudsten aan tafel, en een volle tafel is niet de plek om ze naar meer te vragen. Onze vragen aan je ouders zijn voor een gesprek de volgende dag, met z'n tweeën, tijdens een wandeling of in de keuken.

Als het meer is dan een zware dag

Verdriet met kerst is geen teken dat er iets mis is gegaan. Je in december lusteloos, huilerig, boos of verdoofd voelen hoort voor heel veel mensen bij rouwen, en de Britse gezondheidsdienst NHS merkt op dat verdriet voor de meeste mensen na verloop van tijd minder hevig wordt.

Praat met je huisarts of met een rouwbegeleider bij jou in de buurt als een sombere stemming langer dan een paar weken aanhoudt, of als wat je probeert niet helpt. Maak je je zorgen om iemand anders aan tafel, zoek dan een rustig moment om dat voorzichtig tegen die persoon te zeggen, en raad hem of haar hetzelfde aan. Denk je dat iemand in gevaar is, wacht dan niet tot de dag voorbij is: neem meteen contact op met de hulpdiensten. Weet je niet welke hulp er bij jou in de buurt is, dan kan je huisarts, of het ziekenhuis of hospice dat voor de overledene zorgde, je vaak de weg wijzen. Je hoeft niet tot januari te wachten om het te vragen.

Veelgestelde vragen

Vieren we het eerste jaar nog wel kerst? Als jullie dat willen. Sommige families houden elke traditie aan, omdat de routine ze overeind houdt. Andere doen bijna niets, of gaan er even tussenuit. Het is allemaal normaal, dus beslis het alleen voor dit jaar.

Is het goed om na een overlijden geen kerstkaarten te sturen? Ja. Niemand verwacht kaarten in het eerste jaar. Vraag één persoon om de rest van de familie en kennissen in te lichten, en stuur in januari een korte nieuwjaarskaart als je dat wilt.

Hoe onderteken ik kerstkaarten na het overlijden van mijn partner? Alleen met je eigen naam, bijvoorbeeld "Liefs van Ineke". Wil je hem of haar in de kaart, zet dan "met [naam] in gedachten" achter je eigen naam, in plaats van namens hem of haar te ondertekenen.

Wat zeg ik tegen een vriendin bij haar eerste kerst zonder haar moeder? Noem haar moeder, en doe één aanbod met een dag erbij: "De kerstkransjes die je moeder altijd bakte spoken al de hele week door mijn hoofd, en jij ook. Zullen we op de 28e een stuk gaan wandelen?" Zeg er dan bij dat ze niet hoeft te antwoorden.

Kan ik een foto van hem of haar op de kaart zetten? Op een gedrukte kaart wel, als het voor jou goed voelt. Een familiefoto waar hij of zij op staat, van een goede dag, is vaak zachter dan een portret alleen, dat iemand kan overvallen tussen een stapel vrolijke kaarten.

Wat als de familie het niet eens is over het plan? Vraag iedereen wat voor hem of haar het belangrijkst is, en bouw de dag daaromheen. Over een plan voor alleen dit jaar ben je het sneller eens, en een dag kun je verdelen: de ochtend op de ene manier, de avond op de andere.

Is de kerst in het tweede jaar soms zwaarder? Veel mensen zeggen van wel. Sommigen beschrijven het eerste jaar als gedragen door de aandacht van iedereen, en het tweede als stiller, met minder kaarten en minder mensen die vragen hoe het gaat. Plan die kerst net zo zorgvuldig als de eerste.

Is de eerste jaarwisseling na een verlies zwaarder dan kerst? Voor veel mensen die rouwen wel. Plan de avond vooraf: met wie je bent, of je opblijft tot middernacht, en hoe je vroeg weg kunt. Om tien uur naar bed gaan is ook een prima manier om het nieuwe jaar in te gaan.

Lees je dit omdat je aan zelfdoding denkt, praat er dan vandaag nog met iemand over. findahelpline.com vermeldt gratis, vertrouwelijke hulplijnen in jouw land, en meer lees je op onze pagina over zelfdoding en zelfbeschadiging.