Je eigen uitvaart regelen: zelf je uitvaart plannen in 8 stappen

Iemand gaat jouw uitvaart regelen. De enige open vraag is of jij dat bent, rustig, verdeeld over een paar avonden, of vier uitgeputte mensen aan een keukentafel vol folders, die binnen de wettelijke termijn moeten raden wat jij gewild zou hebben en het daar stilletjes over oneens zijn.

Zo regel je zelf je uitvaart in acht stappen: wat je beslist, wat het kost, wat de Wet op de lijkbezorging er werkelijk over zegt, en het ene deel van het plan dat niemand anders voor je kan schrijven. Voor het meeste heb je geen notaris nodig, en je kunt na stap twee stoppen en je familie daarmee nog steeds een enorme dienst bewijzen.

Wat je eigen uitvaart regelen is, en wat het niet is

Het is een reeks instructies voor één dag: wat er met je lichaam gebeurt, wat voor bijeenkomst je wilt, wie erbij moet zijn, en wie de leiding heeft. Meer niet.

Het is niet je testament. Erfgenamen aanwijzen of een executeur benoemen kan alleen bij uiterste wil, en daar komt een notaris aan te pas. Het is ook geen wilsverklaring: daarin zet je welke medische behandelingen je wel of niet wilt zolang je leeft, en aan een schriftelijk behandelverbod moet je arts zich houden. Een levenstestament is het evenmin. Dat bestaat uit volmachten, en een volmacht eindigt door de dood van de volmachtgever. Het levenstestament houdt dus precies op te werken op het moment dat je uitvaartwensen beginnen. En anders dan in de landen waar de meeste gidsen hierover vandaan komen, zijn die wensen hier geen vrijblijvend verzoek: de wet gaat ervan uit dat de uitvaart volgens jouw wens verloopt. Wat dat wel en niet betekent, staat verderop.

Waarom je het nu doet, terwijl er niets aan de hand is

Twee redenen, een praktische en een financiële.

De praktische is de klok. Artikel 16 van de Wet op de lijkbezorging bepaalt dat begraving of crematie niet eerder plaatsvindt dan 36 uur na het overlijden, en uiterlijk op de zesde werkdag na het overlijden. In de praktijk telt de dag van overlijden zelf niet mee, en tellen zaterdagen, zondagen en erkende feestdagen niet als werkdag, dus rond een feestdagenweek kan het bijna twee kalenderweken worden. Dat is de hele tijd die je familie heeft om tientallen beslissingen te nemen, waarvan er verschillende duizenden euro kosten en geen enkele terug te draaien is. Staat het op papier, dan hoeft er in die dagen niets meer beslist te worden en valt er alleen nog iets uit te voeren.

De financiële is dat een prijs die je in februari rustig vergelijkt een andere prijs is dan die je aanvaardt in de week van de uitvaart zelf. Een uitvaartverzekering is een aparte vraag, die in stap vier aan bod komt. Je wensen vastleggen is gratis.

Stap één: wat er met je lichaam gebeurt

Dit is de beslissing waar al het andere aan hangt, en de enige die je familie echt niet kan uitstellen. De wet geeft ze tot en met de zesde werkdag na het overlijden, en niet langer. De burgemeester kan een andere termijn stellen, maar pas nadat hij een arts heeft gehoord; voor een begraving of crematie binnen 36 uur na het overlijden heeft hij bovendien de instemming van de officier van justitie nodig. Reken er dus niet op dat er achteraf ruimte is om er nog eens rustig over na te denken.

Cremeren is hier al lang niet meer de alternatieve keuze. Ongeveer twee op de drie Nederlanders wordt gecremeerd: het crematiepercentage lag in 2024 op 67,85 procent en in de eerste helft van 2025 op 68,33 procent. Wil je begraven worden, zeg dat dan uitdrukkelijk, want je familie kan anders aannemen dat de standaard verschoven is.

Beslis de vervolgvraag meteen mee, want dat is de vraag die families jarenlang vastzet: waar de as heen gaat, of waar het graf komt. Het bepalen van de bestemming van de as hoort volgens de wet bij de lijkbezorging, dus het is echt een keuze die jij mag maken. En een graf is in Nederland geen eeuwigdurend bezit: een uitsluitend recht op een graf wordt verleend voor onbepaalde tijd of voor een bepaalde tijd van ten minste tien jaar, en een recht voor bepaalde tijd wordt op verzoek verlengd, aan te vragen binnen twee jaar voordat de termijn afloopt. Noem dus ook wie de grafrechten aanhoudt en wie ze betaalt. De vergelijking van de nieuwere vormen staat in menselijke compostering, resomatie en natuurbegraven.

Stap twee: wat voor bijeenkomst, als je er een wilt

Er zijn vier vormen, en combineren is normaal:

• Een uitvaartplechtigheid met het lichaam erbij, binnen de termijn die de wet stelt, religieus of niet.
• Een herdenkingsbijeenkomst zonder het lichaam, die weken later kan plaatsvinden en op elke denkbare plek. Een herdenking is zelf geen begraving of crematie en zit dus niet aan de wettelijke termijn vast. Mede daarom is deze vorm met de crematie meegegroeid.
• Een directe crematie of begrafenis met later een besloten bijeenkomst, of helemaal geen.
• Een afscheid bij leven, gehouden terwijl je er nog bent en het kunt horen. Dat is een echte en groeiende keuze met een eigen etiquette, beschreven in de gids over afscheid bij leven.

Schrijf op welke het wordt, en maak daarna de zin af die de meeste ruzie voorkomt: wat ik belangrijker vind dan dit alles is ... Families vergeven een ontbrekend lied. Ze vergeven elkaar niet dat er verkeerd gegokt is over de grote vorm van de dag.

Stap drie: de details die mensen echt troosten

Houd deze lijst kort en concreet. Tien sterke voorkeuren winnen het van zestig, en elke extra instructie is nog iets wat iemand die van je hield verkeerd kan doen. De volledige wensenlijst met alle onderdelen staat in het formulier waar stap zes naar verwijst; hieronder staan de punten die je familie het vaakst niet kan raden.

• Muziek. Twee of drie stukken, bij naam, met een notitie waar elk stuk hoort. Dit kan niemand voor je raden, en het opschrijven kost een minuut.
• Teksten. Een gedicht, een passage, een bladzijde uit een boek van jou. Zeg wie het voorleest.
• Wie er spreekt. Noem ze bij naam, en noem een vervanger, want degene die je kiest kan het die dag misschien niet opbrengen.
• Wat mensen aantrekken. Wil je geen zwart, dan moet je dat zeggen, en het is vriendelijk om erbij te zeggen waarom.
• Bloemen of donaties. Noem het goede doel als je er een wilt.
• Eten en drinken na afloop. Waar, ongeveer met hoeveel mensen, en of het een feest mag zijn.
• Wie het moet horen. De vriend van het werk, de buurvrouw, de persoon van wie niemand anders weet. Deze lijst is het onderdeel dat families het vaakst niet kunnen reconstrueren.

Wil je dat je eigen woorden voorgelezen worden, beslis dan nu wie ze voorleest. Ze zelf schrijven is een echte traditie, behandeld in je eigen grafrede schrijven, en word je liever gehoord dan geciteerd, dan staat de praktische kant van een opname in een boodschap opnemen voor je uitvaart.

Stap vier: wat het kost

Eerst de cijfers, dan is de rest concreet. Uitvaartverzekeraar Monuta houdt aan dat de meeste nabestaanden in Nederland ongeveer 7.000 tot 11.500 euro aan een uitvaart besteden. Ter indicatie noemt dezelfde verzekeraar ongeveer 2.250 euro voor een crematie zonder afscheidsdienst, ongeveer 3.450 euro voor een begrafenis zonder plechtigheid en ongeveer 4.860 euro voor een bescheiden uitvaart met plechtigheid. Eén hard nationaal gemiddelde bestaat niet; wat het kost hangt af van de keuzes die je maakt. Een begrafenis is meestal de duurdere van de twee, door de grafrechten en een monument, en is het grafrecht voor bepaalde tijd verleend, dan moet het later verlengd en opnieuw betaald worden. De kosten van de uitvaart zijn een schuld van de nalatenschap met hoge voorrang, voor zover ze passen bij de omstandigheden van de overledene, en dat is meteen een reden om zelf een bedrag te noemen.

Vraag om een schriftelijke begroting en vergelijk er een paar. Nederland kent namelijk geen wettelijke prijsregel voor uitvaarten: dat de kosten vooraf op papier staan, komt uit brancheafspraken en het Keurmerk Uitvaartzorg, niet uit de wet. Uit onderzoek van de Consumentenbond uit 2018 bleek dat ruim veertig procent van de uitvaartbedrijven geen prijzen op de website had, dat bijna negentig procent van de 180 benaderde aanbieders geen vragen over tarieven wilde beantwoorden, en dat een kwart van de ondervraagde nabestaanden vooraf geen overzicht van de totale kosten kreeg. Kijk daarom ook of het uitvaartbedrijf is aangesloten bij een organisatie die bij de Ombudsman Uitvaartwezen meedoet, of het Keurmerk Uitvaartzorg voert, want alleen dan kun je daar met een klacht terecht.

Vastleggen is niet hetzelfde als verzekeren. Zoek uit wat voor uitvaartverzekering je hebt. Bij een natura-uitvaartverzekering krijg je geen geld: de verzekeraar regelt de uitvaart, en het pakket ligt dus grotendeels in de polis vast. Alles wat daarbuiten valt, betaalt je familie er zelf bij, dus leg je wensen naast je polis. Bij een kapitaalverzekering krijgen ze een bedrag en moeten ze zelf bepalen waar het heen gaat, en juist dan helpt het als jij een budget hebt genoemd. De Consumentenbond zegt het in de Geldgids van juni 2026 kort: check of je verzekering wel alle kosten dekt, en leg je uitgewerkte berekening bij je papieren, dan weten je nabestaanden in ieder geval wat je in gedachten had.

Stap vijf: zeg wie de leiding heeft

Noem één persoon, en zeg het tegen diegene. De wet wijst er namelijk zelf niemand aan. In de Wet op de lijkbezorging staat alleen dat in de lijkbezorging wordt voorzien door degene die het verlof tot begraving of crematie aanvraagt, of door degene die redelijkerwijs geacht kan worden diens plaats te hebben ingenomen. In de praktijk is dat wie er opstaat, meestal de partner of een kind. Een wettelijke rangorde van nabestaanden bestaat niet, ook al lees je dat op Nederlandse sites nog steeds.

Dezelfde bepaling zegt er wel bij dat de lijkbezorging gebeurt overeenkomstig de wens of de vermoedelijke wens van de overledene, tenzij dat redelijkerwijs niet gevergd kan worden. De wet geeft jouw wens dus gewicht, maar wijst niemand aan om hem uit te voeren. Daarom doe jij dat. Maak het die persoon daarna makkelijk: geef een tweede naam als reserve, en geef alles uit stap zes op één plek mee. Een begraving of crematie kan trouwens alleen met schriftelijk verlof van de ambtenaar van de burgerlijke stand; dat verlof is gratis en wordt afgegeven op basis van een verklaring van overlijden. En voorziet niemand erin, dan draagt de burgemeester er zorg voor. Dat is geen vangnet: de gemeente mag die kosten verhalen op de nalatenschap en, als die niet toereikend is, op bloedverwanten en aanverwanten die onderhoudsplichtig waren.

Stap zes: leg het vast waar het gevonden wordt

Een plan dat in je hoofd zit, is geen plan, en een plan dat niemand in de eerste dagen vindt is bijna net zo erg, want dan is de uitvaart al in voorbereiding. Reken ook niet op een register. Het Centraal Testamentenregister weet alleen dat er een testament is, bij welke notaris en van welke datum, en niets over de inhoud; een levenstestament staat in het Centraal Levenstestamentenregister; uitvaartwensen staan nergens geregistreerd. Ze werken alleen als de juiste mensen weten dat ze bestaan en waar ze liggen.

Over de vorm is de wet wel duidelijk. Vanaf je zestiende mag je beschikkingen over je eigen uitvaart maken, ook als je nog geen testament kunt maken, en dat kan op twee manieren: bij notariële akte, of met een verklaring die je eigenhandig geschreven, gedagtekend en ondertekend hebt. Een uitgeprint vel is dus geen verklaring in die zin, al blijft het bewijs van je vermoedelijke wens. Het ingevulde formulier zelf, met de onderdelen en de zinnen om over te nemen, is het formulier voor uitvaartwensen, en het hoort bij je andere papieren, precies wat de map voor als ik er niet meer ben verzamelt. Twee kopieën op papier, één bij de persoon uit stap vijf. Zet er een datum op.

Stap zeven: vertel het iemand

Geef het persoonlijk af en zeg er één zin bij over waarom. De zin die werkt gaat niet over de dood; hij gaat over hen: ik wil niet dat jij straks binnen een paar dagen zit te raden.

Verwacht dat één familielid het naar vindt en één zichtbaar opgelucht is. Allebei die reacties gaan voorbij. Hebben je eigen ouders dit nooit gedaan, dan loopt hetzelfde gesprek de andere kant op, en de vragen waarmee je begint staan in vragen om je ouders te stellen voordat ze er niet meer zijn.

Stap acht: het deel dat alleen jij kunt nalaten

Alles hierboven is logistiek, en logistiek is niet wat iemand onthoudt. Een jaar later zijn de muziek en de bloemen en de broodjes vervaagd tot één middag. Wat mensen dan nog hebben, als ze iets hebben, is iets wat jij tegen hen zei, bij naam.

Dat is het werk dat Goodbye App doet. Schrijf brieven aan de mensen die je kiest, of spreek ze in met je eigen stem, en plan ze om aan te komen op een exacte datum tot dertig jaar vooruit, of nadat je er niet meer bent. Ze zijn privé tot ze aankomen, tot dat moment aan te passen of te verwijderen, en gratis, in vijftien talen. Daarnaast bewaart het de praktische onderdelen: contactpersonen, uitvaartwensen, toegangscodes voor apparaten en websites, en een aantekening over waar je belangrijke documenten liggen. Dat laatste is dus een vindplaats op papier, geen kluis die de stukken bewaart. Er is ook een inactiviteitsbeveiliging, een grens die je zelf instelt tussen drie en vijfenveertig dagen, die alles wat gepland staat vrijgeeft als die bereikt wordt.

Schrijf vanavond één brief. Die overleeft elke andere beslissing op deze pagina.

Wat de wet over je uitvaartwensen zegt

Hier wijkt Nederland af van de landen waar de meeste gidsen hierover vandaan komen. De Wet op de lijkbezorging bepaalt in artikel 18 dat de lijkbezorging gebeurt overeenkomstig de wens of de vermoedelijke wens van de overledene, tenzij dat redelijkerwijs niet gevergd kan worden. Je wensen zijn hier dus geen beleefd verzoek. Artikel 19 geeft ze bovendien een eigen vorm: vanaf zestien jaar, ook als je niet bekwaam bent een uiterste wil te maken, bij notariële akte of met een eigenhandig geschreven, gedagtekende en ondertekende verklaring.

Verwar die verklaring niet met een codicil. Een codicil is ook geheel met de hand geschreven, gedagtekend en ondertekend, maar het gaat over kleren, lijfstoebehoren, bepaalde lijfsieraden, bepaalde inboedelzaken en bepaalde boeken. Uitvaartwensen staan niet in dat rijtje; die ontlenen hun kracht aan de Wet op de lijkbezorging. Geld, een auto, een huis, erfgenamen en een executeur horen weer ergens anders: dat kan alleen bij uiterste wil, en dus bij de notaris. En hoe stevig de wet ook is, het mechanisme dat echt werkt blijft sociaal. Wensen worden opgevolgd als ze concreet zijn, opgeschreven en gedateerd, tijdens je leven aan een met name genoemde persoon gegeven, en bekend bij meer dan één familielid. Doe die vijf dingen, en de wet doet de rest.

Het nakijken, zelden

Kijk er elke vijf jaar naar, en na alles wat de rolverdeling verandert: een verhuizing naar het buitenland, een huwelijk of een scheiding, een overlijden onder de mensen die je genoemd hebt, een diagnose, een nieuw kleinkind, een nieuwe of gewijzigde uitvaartverzekering. Verander de datum bovenaan als je dat doet, want een plan zonder datum en een plan uit 1998 veroorzaken dezelfde ruzie. Schrijf je met de hand, schrijf de nieuwe versie dan opnieuw met de hand en haal de oude weg.

Het meeste hoeft niet te veranderen. De mensen die erin staan wel. En herroep je later je testament in algemene bewoordingen, dan vervalt een eerder vastgelegde uitvaartwens daar niet mee.

Veelgestelde vragen

Is je eigen uitvaart regelen morbide? Het voelt een minuut of tien zo, en daarna is het gewone administratie: een paar namen, een paar muziekstukken, een bedrag, een handtekening en een datum. Je legt vast wat je wilt, niet wanneer je doodgaat.

Wat kost het om je uitvaartwensen vast te leggen? Niets. Vastleggen is gratis. Alleen een verzekering of een vooraf betaald pakket kost geld, en dat is een losse keuze.

Heb ik een uitvaartondernemer nodig om vooruit te plannen? Nee. Een uitvaartondernemer is in Nederland niet verplicht, en je mag zelf bepalen hoe je je eigen afscheid regelt. Je kunt je wensen vastleggen met een verklaring en eventueel een uitvaartverzekering afsluiten. Een uitvaartondernemer wordt pas echt nuttig als je een schriftelijke begroting wilt.

En als ik helemaal geen uitvaart wil? De plechtigheid kun je weglaten, en die keuze is de jouwe, want de wet gaat uit van jouw wens. Je lichaam moet wel bezorgd worden, en gaat het om een begraving of crematie, dan gebeurt die alleen met schriftelijk verlof van de ambtenaar van de burgerlijke stand. Zeg op papier wat mensen in plaats van een plechtigheid moeten doen, want rouw moet ergens heen. Een veelgekozen compromis is een directe crematie met later een bijeenkomst, geregeld door de mensen die er een willen.

Waar bewaar ik mijn uitvaartwensen? Bij je dagelijkse belangrijke papieren, plus een kopie bij de persoon die je genoemd hebt. Niet in een afgesloten la waar alleen jij de sleutel van hebt, en niet alleen op een telefoon die niemand anders kan ontgrendelen. De vuistregel: het moet binnen twee dagen op tafel kunnen liggen.

Kan ik mijn eigen uitvaart regelen als ik jong en gezond ben? Ja. Vanaf zestien jaar mag je je uitvaartwensen vastleggen, ook als je nog geen testament kunt maken, en op die leeftijd kost het één avond omdat er minder te beslissen valt. Schrijf de vorm van de dag op en één brief, en laat de rest over aan een versie van jezelf die meer meningen heeft.