Overlijden bekendmaken: tekst voor appje en rouwkaart

Iemand is overleden, misschien een uur geleden, en je hebt de telefoon in je hand. Voordat er ook maar iets anders kan gebeuren, moeten mensen het horen, en jij bent degene met de lijst.

Je hoeft het niet vandaag aan iedereen te vertellen, en je hoeft het niet alleen te doen. Zo maak je een overlijden bekend in de volgorde die het minste pijn doet, met de woorden voor elke stap klaar om over te nemen en aan te passen:

1. Vertel het de naaste familie en vrienden, telefonisch of persoonlijk.
2. Vraag twee helpers om de rest van de familie en vrienden te bellen.
3. Stuur een appje aan wie je niet kon bereiken, en zet het daarna in de familie-app.
4. Bel of mail het werk, de school en de club.
5. Zet het pas op sociale media als iedereen die dichtbij staat het weet.
6. Stuur de gegevens van de uitvaart, en verstuur rouwkaarten of plaats een rouwadvertentie als je dat wilt.

Een overlijden bekendmaken in de familie: wie vertel je het eerst?

Vertel het eerst aan de mensen die het pijn zou doen om het via via te horen, telefonisch of persoonlijk: een echtgenoot of partner, kinderen, ouders, broers en zussen, de beste vrienden. Daarna de rest van de familie en vrienden, dan het werk, en dan alle anderen. De volgorde doet ertoe omdat nieuws snel gaat: één bericht in een groepsapp, en de neef die je vanavond wilde bellen, leest het in de trein.

Elk telefoontje kan het best gedaan worden door wie het dichtst bij de ontvanger staat: een dochter belt haar eigen tante, een beste vriend belt de oude studievrienden. Heb jij het meest verloren, voer dan alleen de gesprekken die alleen jij kunt voeren, en geef de rest uit handen. Zijn er jonge kinderen in de familie, vertel het hun dan persoonlijk, voordat ze een telefoongesprek kunnen opvangen; een kind vertellen dat iemand is overleden heeft de woorden, per leeftijd.

Verdeel de lijst over twee helpers. Zet alle namen op één vel, geef elke helper de namen die hij of zij het best kent, en geef ze allebei dezelfde paar zinnen, zodat iedereen hetzelfde verhaal hoort. Elk voorbeeld op deze pagina, en iedereen erin, is verzonnen; pas de details aan je eigen familie aan. Een helper heeft zoiets nodig:

Marieke, dank je wel dat je dit wilt doen. Pap heeft de broers van mam gebeld. Wil jij de neven en nichten in Tilburg bellen, en haar vriendinnen van de bridgeclub? Zeg alsjeblieft dat mam vanochtend in het ziekenhuis is overleden, rustig, met pap en mij naast haar. Als ze vragen hoe: het was haar hart; meer zeggen we nu niet. Zodra we de datum van de uitvaart weten, stuur ik die naar je. Vraag ze alsjeblieft om nog niets online te zetten. Dank je wel. Sandra

Kan het overlijden in het nieuws komen, na een ongeluk of in een kleine plaats, voer de gesprekken met de eerste kring dan binnen het uur.

Wat zeg je aan de telefoon? Vijf korte voorbeeldgesprekken

Zeg wie je bent, waarschuw dat je slecht nieuws hebt, en noem dan in de eerste paar zinnen de naam van de overledene en het woord "overleden". Een gids voor artsen op de spoedeisende hulp van de Amerikaanse Emergency Medicine Residents' Association raadt aan dat woord ook echt te gebruiken, en geen zachtere omschrijving als "heengegaan" of "ingeslapen", en daarna een stilte te laten vallen die langer duurt dan prettig voelt, omdat mensen weinig onthouden van wat er na het nieuws wordt gezegd, en dat ene feit moet aankomen. Richtlijnen voor zorgverleners van het Amerikaanse Center for the Study of Traumatic Stress voegen daaraan toe: ga aan de telefoon na of iemand op een rustige plek is, vraag of er iemand bij hem of haar is en of hij of zij zit; houd het bij hooguit drie korte punten, en wees klaar om ze te herhalen.

Het eerste telefoontje, aan een broer, een zus of de beste vriend.

Bas, met Tamara. Kun je even praten? [Wacht.] Ik heb heel slecht nieuws. Pap is vanochtend overleden. [Pauze, en laat hem praten.] Hij is rond zes uur in de keuken in elkaar gezakt. Mam was bij hem, en het ambulancepersoneel kon niets meer voor hem doen. Ik weet het. Ik kan het zelf ook nog niet geloven. Kun je vanavond naar mam komen? Ik bel je om acht uur weer, hoe dan ook.

Aan een oude vader of moeder. Ga er als het kan persoonlijk heen. Lukt dat niet, bel dan eerst een buur of verzorgende die erbij kan zijn, praat daarna langzaam, en wees klaar om het twee keer te zeggen.

Mam, met Ahmed. Is Leyla bij je? Goed. Mam, zit je? Ik heb heel verdrietig nieuws over Hamza. [Pauze.] Hij is vannacht overleden. Het was zijn hart, en het ging heel snel. [Als ze vraagt of je het nog eens wilt zeggen:] Ja, mam. Hamza is overleden. Ik vind het zo erg. Morgenochtend neem ik de eerste trein, en Leyla blijft vannacht bij je.

Heeft je ouder dementie, dan raadt de Britse Alzheimer's Society aan eerst met de arts of verpleegkundige te overleggen: iemand die het steeds vergeet, kan de schok elke keer opnieuw voelen als het verteld wordt.

Aan iemand die ver weg en alleen is. Vraag eerst waar iemand is. Zit hij of zij achter het stuur, vraag dan om terug te bellen zodra de auto stilstaat.

Sofie, met Enzo. Ben je thuis? Je zit niet in de auto? [Wacht.] Is er iemand bij je? [Wacht.] Wat rot dat dit via de telefoon moet. Oma is vanmiddag overleden. [Pauze.] Ze sliep, en tante Rita hield haar hand vast. Is er iemand die vanavond bij je kan komen? Zal ik die voor je bellen? Ik bel je om negen uur jouw tijd weer.

Aan een ex-partner of een familielid met wie je geen contact meer hebt. Ook zij verdienen het om het van de familie te horen en niet uit een bericht online. Zeg eerst waarom je belt, en vraag niets. Hebben jullie samen kinderen, zeg dan wat de kinderen weten.

Robin, met Mariëlle. Ik weet dat we elkaar lang niet hebben gesproken, en daar bel ik niet over. Pap is gisteren overleden, en ik wilde niet dat je het van iemand anders hoorde. [Pauze.] Het was een beroerte. De kinderen weten het, en ze zijn vanavond bij mij. De uitvaart is zaterdag om elf uur, in de Dorpskerk. Je bent welkom, en je hoeft nu niet te beslissen. Ik app je het adres.

Als je de voicemail krijgt. Spreek het nieuws nooit in op de voicemail; de artsengids zegt hetzelfde. Vraag om terug te bellen, eerlijk maar zonder iemand te laten schrikken.

Hoi tante Gonnie, met Wendy. Kun je me terugbellen als je ergens rustig kunt praten, en niet terwijl je rijdt? Het is belangrijk, maar het kan wachten tot je thuis bent. Ik heb mijn telefoon de hele avond bij me.

Belt iemand geschrokken terug, vertel het dan meteen.

Een overlijdensbericht per appje, sms of WhatsApp: voorbeeldteksten om over te nemen

Een overlijdensbericht per appje noemt de overledene bij naam, gebruikt het woord "overleden", zegt wanneer het gebeurde en wat er nu volgt, en vraagt om geen antwoord. Zo bereik je het makkelijkst de ruimere kring en iedereen die je niet telefonisch kon bereiken, en dezelfde woorden werken in een e-mail; de mensen die het dichtst bij de overledene stonden, krijgen eerst een telefoontje.

Korte tekst voor een overlijdensbericht, om zo te versturen of als begin van een langer bericht:

• "Ik heb verdrietig nieuws: [naam] is vanochtend overleden. Ik bel je later."
• "Met grote droefheid laten we je weten dat onze [moeder / vader], [naam], op [dag] rustig is overleden. [Ze / Hij] is [leeftijd] jaar geworden."
• "[Naam] is op [dag] plotseling overleden. De gegevens van de uitvaart volgen nog. Je hoeft niet te reageren."
• "Met pijn in mijn hart vertel ik je dat mijn [man / vrouw / partner], [naam], vannacht is overleden."

Aan een goede vriend die je niet kon bereiken.

Dirk, wat vreselijk dat ik je dit in een appje moet vertellen; ik heb geprobeerd te bellen. Mijn broer Tarik is gisteravond omgekomen bij een auto-ongeluk. We zijn nog allemaal in het ziekenhuis. Jij was de eerste die ik het wilde vertellen. Ik bel je morgen. Je hoeft niet te reageren.

Aan de ruimere kring, voor een vader.

Hallo, met Daniël, de zoon van Henk Scholten. Helaas heb ik verdrietig nieuws: mijn vader is dinsdag thuis overleden. Hij was 78, en hij was al een tijd ziek. We wilden dat je het eerst van de familie hoorde. De gegevens van de uitvaart volgen nog. Je hoeft niet te reageren.

Aan de familie-app of een andere WhatsApp-groep, als iedereen in de groep die een telefoontje nodig had, dat ook heeft gehad.

Lieve allemaal, wat verschrikkelijk om dit hier te moeten delen. Opa is vanochtend om 9.40 uur thuis overleden, met oma naast hem. Hebben we je niet telefonisch kunnen bereiken, sorry daarvoor; bel mij of pap gerust, wanneer dan ook. Zet alsjeblieft nog niets online; dat willen we samen doen, als de hele familie het weet. De plannen voor de uitvaart zetten we hier. Liefs, Aïcha

Aan een groep waar je niet dicht bij staat: een club, een klas, de ouders van school.

Hallo allemaal, met Gerben, de man van Astrid. Helaas moet ik jullie vertellen dat Astrid zaterdag is overleden. Het koor op donderdag was het hoogtepunt van haar week, en ze had het vaak over jullie. De uitvaart is in besloten kring, maar we laten later weten wanneer er een herdenking is. Je hoeft niet te reageren.

Wil je veel mensen bereiken zonder een groep te beginnen, gebruik dan in WhatsApp een verzendlijst: iedereen krijgt een privébericht van je, en antwoorden komen alleen bij jou terug. Je bericht komt alleen aan bij mensen die jouw nummer in hun contacten hebben staan, dus app de anderen een voor een. Stuur je een gewone sms aan meerdere mensen, controleer dan of die apart wordt verstuurd, en niet als groepsgesprek waarin elk antwoord bij iedereen terechtkomt.

Als de reacties binnenstromen, zet er één regel in en zet de groep een dag op stil:

Dank jullie wel, allemaal. We kijken een dag even niet in deze groep, en we laten hier weten als er nieuws is.

Een overlijden bekendmaken op Facebook of Instagram: drie voorbeeldberichten

Maak een overlijden pas bekend op Facebook, Instagram of andere sociale media als de mensen die het dichtst bij de overledene stonden het weten, en laat de naaste familie als eerste iets plaatsen. De Britse National Association of Funeral Directors is daar stellig over: niets op sociale media voordat de directe familie het heeft gehoord, telefonisch of persoonlijk.

Een kort bericht, voor een moeder.

Onze moeder, Hennie Verhoeven, is maandag op 84-jarige leeftijd rustig overleden, met haar familie om haar heen. Ze hield van dit dorp, van haar rozen en van iedereen die bij haar hek bleef staan voor een praatje. De gegevens van de uitvaart delen we hier binnenkort. Dank jullie wel dat jullie aan ons denken.

Een bericht met een verhaal, voor een man.

Mijn man, Sanjay, is zondag na een kort ziekbed overleden. Hij werd 61. De meesten van jullie kenden hem als de man die niet langs een kapotte fiets kon lopen. Afgelopen voorjaar maakte hij er elf voor de kinderen in onze straat, omdat hij, zei hij, het zo fijn vond om de fietsbellen voorbij te horen komen. We zouden een paar rustige dagen fijn vinden, maar laat hier vooral je verhalen over hem achter. Anita

Een bericht na een plotseling overlijden, voor een broer.

Met groot verdriet laten we jullie weten dat onze broer, Bart Mulder, vrijdag plotseling is overleden. Hij werd 45. Meer kunnen we nog niet zeggen. De gegevens van de uitvaart volgen hier over een paar dagen. Stuur zijn kinderen alsjeblieft geen berichten; ze weten het, en er wordt goed voor ze gezorgd. Dank jullie wel voor jullie lieve woorden. Saskia, Annemiek en Frits

Reacties aan of uit. Veel families laten de reacties aanstaan, omdat er een plek vol herinneringen ontstaat. Wil je dat liever niet, dan kun je bij Instagram reacties uitzetten voor een bericht, en bij een openbaar bericht op Facebook kun je kiezen wie mag reageren, tot alleen de mensen die je tagt. Of vraag een vriend of vriendin om de reacties voor je te lezen.

Taggen. Facebook stuurt de mensen die je tagt een melding, en het bericht kan zichtbaar zijn voor hun vrienden, dus als je je zus tagt, weten haar vrienden het misschien voordat zij het hun zelf wil vertellen. Vraag het eerst. Tag je de overledene, dan kan het bericht zijn of haar vrienden bereiken, en dat is misschien precies wie je wilt bereiken zodra de familie het weet.

Het eigen account van de overledene. Plaats berichten vanaf je eigen account, niet vanaf dat van de overledene. Familie of vrienden kunnen Facebook vragen het profiel een herdenkingsstatus te geven: naast de naam komt dan "Ter nagedachtenis van" te staan, niemand kan zich nog aanmelden, en wat de overledene deelde, blijft staan. Een contactpersoon voor accounts met herdenkingsstatus, als die gekozen is, kan er een vastgezet bericht plaatsen met de gegevens van de herdenking. Onze gids voor je digitale nalatenschap gaat over de andere accounts.

Werk, school en de club inlichten: vijf e-mails om een overlijden te melden

Het werk, de school, clubs en geloofsgemeenschappen hebben binnen een dag of twee een kort telefoontje of een e-mail nodig: wie er is overleden, en wat dat voor hen betekent. Je bent niemand de details van het overlijden verschuldigd, al vragen sommige werkgevers voor je verlof om een bewijs, zoals de rouwkaart. Verlofregels verschillen per werkgever en per cao, dus vraag HR naar je bijzonder verlof of calamiteitenverlof; in België heet dat klein verlet.

Aan je leidinggevende.

Onderwerp: Overlijden in de familie, deze week afwezig

Hoi Sabine, mijn vader is gisteravond overleden, dus ik wil graag de rest van de week verlof opnemen. Vrijdag laat ik je weten hoe het volgende week gaat en wanneer de uitvaart is. Fatma kan de klant Van Leeuwen overnemen. Wil jij het team inlichten? Ik ga liever niet in op details.

Groet, Stefan

Van een leidinggevende, die het overlijden van een medewerker aan het team meldt. Vraag de familie wat ze gezegd willen hebben, en vertel het de naaste collega's persoonlijk voordat je de mail verstuurt. Sommige werkgevers plaatsen ook een eigen rouwadvertentie. De provincie Overijssel doet dat volgens haar eigen overlijdensprotocol in principe altijd als een medewerker overlijdt, zo mogelijk op dezelfde dag als de advertentie van de familie en nooit eerder.

Onderwerp: Verdrietig nieuws over Remco

Beste allemaal, met grote verslagenheid moet ik jullie vertellen dat onze collega Remco Bakker zondag is overleden. Velen van jullie zullen zich herinneren hoe rustig hij zenuwachtige klanten door een lancering heen praatte. Zijn familie heeft om privacy gevraagd; als ze collega's op de uitvaart willen hebben, delen we de gegevens. Wil je vandaag even weg van je werk, doe dat dan, en kom me gerust opzoeken, wanneer dan ook. Op mijn bureau ligt een kaart voor zijn familie.

Jolanda

Aan de werkgever van de overledene.

Onderwerp: Erwin de Bruijn, afdeling Financiën

Geachte mevrouw Kuipers, met verdriet laat ik u weten dat mijn man, Erwin de Bruijn, donderdag is overleden. Wilt u zijn team inlichten, en mij laten weten met wie ik kan spreken over zijn laatste salaris en de overlijdensuitkering? U kunt me hier bereiken of op [telefoonnummer].

Met vriendelijke groet, Carla de Bruijn

Aan een school.

Onderwerp: Een overlijden in de familie van Noa

Beste meester Rob, ik wilde je laten weten dat de oma van Noa, die bij ons inwoonde, zaterdag is overleden. Noa weet het, en ze wil gewoon naar school komen, maar ze kan deze week moe zijn of snel huilen. Donderdag is ze er niet vanwege de uitvaart. Laat het me alsjeblieft weten als je je ergens zorgen over maakt.

Met vriendelijke groet, Ilona Brouwer

Aan een club.

Onderwerp: Greet Lindeman, uitvaart op vrijdag

Hoi Margriet, ik ben Jonas, de zoon van Greet Lindeman. Ik heb verdrietig nieuws: mijn moeder is woensdag overleden. Ze roeide twintig jaar bij de vereniging, en haar clubjasje hangt nog steeds bij haar voordeur. De uitvaart is vrijdag om 14.00 uur in [plaats], en leden zijn van harte welkom. Wil jij iedereen bij de club inlichten?

Dank je wel, Jonas Lindeman

Voor een kerk, moskee, synagoge of tempel bel je de voorganger of het secretariaat, en vraag je of zij de leden voor je inlichten; in veel kerken wordt het overlijden dan zondag in de dienst afgekondigd. De thuiszorg, vaste afspraken zoals de fysiotherapeut, en de verhuurder of woningcorporatie moeten ook gebeld worden; één helper kan dat in een middag doen.

Tekst voor een rouwkaart of rouwadvertentie: sjabloon en voorbeelden

Voor een rouwkaart of rouwadvertentie, de formele bekendmaking van een overlijden op papier, in de krant of online, geef je de naam, de datum van overlijden, de leeftijd en de woonplaats, de naaste familie, de gegevens van de uitvaart en waar giften naartoe kunnen, in die volgorde. De Britse National Association of Funeral Directors trekt de grens eenvoudig: een rouwadvertentie is de korte, feitelijke bekendmaking, een in memoriam het langere stuk over het leven. Een advertentie in de krant kost geld, en een uitvaartondernemer regelt de kaarten en de advertentie vaak voor je. Dezelfde tekst werkt voor de rouwkaart die je per post verstuurt; in Vlaanderen heet die een doodsbrief. Stuur je geen kaarten, dan staat er vaak "In plaats van kaarten" bij de advertentie. En niet alleen de familie plaatst er een: ook werkgevers, collega's, buren en vrienden zetten soms een eigen rouwadvertentie in de krant.

Een familie kan een rouwkaart, of elk ander bericht, openen met een regel waar de overledene van hield, een gedicht, van Toon Hermans bijvoorbeeld, of een bijbeltekst als "De HEERE is mijn Herder, mij zal niets ontbreken" (Psalm 23:1, Statenvertaling). Of met de woorden die een geloof gebruikt bij het horen van een overlijden: voor een joodse familie "Baruch Dayan HaEmet", "Gezegend is de ware Rechter"; voor een islamitische familie "Inna lillahi wa inna ilayhi raji'un", "Wij behoren God toe, en tot Hem keren wij terug", uit de Koran.

Een sjabloon voor een rouwkaart, om in te vullen.

[Een regel, een gedicht of een tekst]

Verdrietig, maar dankbaar voor alles wat [hij / zij] voor ons heeft betekend, geven wij kennis van het overlijden van [mijn lieve man / vrouw / partner], [onze vader / moeder], [opa / oma] en [broer / zus]

[Voornaam Achternaam]

die op [dag en datum] [rustig thuis / na een kort ziekbed / plotseling] is overleden, in de leeftijd van [leeftijd] jaar.

[Naam partner], [namen kinderen], [namen kleinkinderen]

De afscheidsdienst is op [dag, datum] om [tijd] in [plaats], waarna [de begrafenis plaatsvindt op de begraafplaats / de crematie in besloten kring plaatsvindt]. Gelegenheid tot afscheid nemen en condoleren op [dag] van [tijd] tot [tijd] in [uitvaartcentrum], en na de dienst in [ruimte]. [Liever geen bloemen. / Bloemen zijn welkom.] Een gift in [zijn / haar] nagedachtenis aan [goed doel] stellen we zeer op prijs. Informatie via [uitvaartondernemer], [telefoonnummer].

Een eenvoudige rouwadvertentie voor een vader.

Verdrietig, maar dankbaar voor 56 mooie jaren samen, geven wij kennis van het overlijden van mijn lieve man, onze vader en opa

Wim Brandsma

die op 3 maart rustig is overleden, in de leeftijd van 81 jaar.

Irene; Karin en Michiel; Luuk, Jade en Fien

De afscheidsdienst is op zaterdag 7 maart om 11.00 uur in de Sint-Pauluskerk, waarna we hem begraven op de algemene begraafplaats. In plaats van bloemen: een gift aan het hospice dat zo goed voor hem heeft gezorgd. Informatie via de uitvaartondernemer, [telefoonnummer].

Een rouwadvertentie van de buren.

Met verdriet hebben wij kennisgenomen van het overlijden van onze buurvrouw Annie van der Veen. Wat zullen we haar zwaai vanachter het raam missen, en haar boterkoek bij elk straatfeest. Wij wensen Cor, de kinderen en de kleinkinderen veel sterkte.

De buren

Een kort in memoriam voor een moeder.

Mia Lemmens (79), achtendertig jaar verpleegkundige en de beste vlaaienbakker van de parochie, is op 12 oktober thuis overleden, na tien jaar met parkinson. Ze kwam op haar negentiende met één koffer uit Limburg naar Amsterdam, en leerde Theo, met wie ze 52 jaar getrouwd was, kennen tijdens haar eerste nachtdienst. Ze laat Theo achter, hun kinderen Gerard, Marleen, Paul en Ingeborg, en negen kleinkinderen, die stapelgek op haar waren. De uitvaartmis is op vrijdag 16 oktober om 10.00 uur in de Sint-Brigidakerk. In plaats van bloemen vraagt de familie u iets te bakken voor iemand die dat goed kan gebruiken.

Wat je weglaat, voor de veiligheid. De Amerikaanse ouderenorganisatie AARP waarschuwt dat overlijdensberichten identiteitsfraude voeden, dus laat de geboortedatum en de geboorteplaats weg, de tweede voornamen, de meisjesnamen, ook die van de moeder, en het huisadres. De leeftijd is genoeg. Op een traditionele rouwkaart staan vaak de geboortedatum en een correspondentieadres; die kaart gaat naar mensen die je kent, maar laat ze weg uit alles wat in de krant of online komt. AARP waarschuwt ook dat een bericht met het tijdstip van de uitvaart inbrekers vertelt wanneer het huis misschien leeg is. Vraag een buur of vriend om tijdens de dienst in huis te blijven. Onze gids over valse overlijdensberichten en livestream-oplichting behandelt de rest.

Moet je zeggen hoe iemand is overleden, of de doodsoorzaak noemen?

Nee. Je hoeft nooit te zeggen hoe iemand is overleden of wat de doodsoorzaak was, niet aan de telefoon, niet online en niet op een rouwkaart, en veel families doen dat ook nooit. Deze formuleringen zeggen genoeg:

• "na een kort ziekbed" of "na een lange ziekte"
• "plotseling" of "onverwacht"
• "rustig thuis" of "rustig, met haar familie om haar heen"
• "na een lang en welbesteed leven"
• "na jarenlang met dementie te hebben geleefd"
• "in alle rust, op het moment dat hij zelf had gekozen", na euthanasie

Een overlijden door zelfdoding. Families kiezen verschillend, en beide keuzes zijn goed: sommigen zeggen het meteen, zodat er niets geheim hoeft te blijven; anderen schrijven "plotseling" en laten het daarbij. Help is at Hand, een gids voor nabestaanden na zelfdoding van het Noord-Ierse Public Health Agency, zegt dat je het mensen mag vertellen wanneer je eraan toe bent, mag zeggen wat je wilt over hoe de overledene is gestorven, en geen vragen hoeft te beantwoorden die je niet aankunt.

Zeg je het wel, schrijf dan "overleden door zelfdoding" en niet "pleegde zelfmoord", dat naar een misdrijf klinkt, en laat de methode en de plaats weg en elke gok naar de reden. De mediarichtlijnen van de American Foundation for Suicide Prevention zeggen dat het noemen van de methode het risico op meer zelfdodingen vergroot, en raden af één enkele oorzaak te noemen. Voeg een regel toe die naar hulp verwijst; sommige lezers hebben het zelf ook zwaar.

Onze zoon Rick is zaterdag overleden door zelfdoding. Hij werd 24. Hij stond als eerste op de dansvloer en was er altijd als een vriend hem nodig had, en we zullen hem elke dag missen. Meer over zijn dood delen we niet, en we vragen je niet te gissen. Deel liever je herinneringen aan Rick. Komt dit nieuws hard bij je binnen, praat dan vandaag nog met iemand: bel gratis en anoniem 113 of chat via 113.nl; in Vlaanderen bel je de Zelfmoordlijn op 1813. Hulplijnen in andere landen staan op findahelpline.com.

Patrick en Denise

Een overdosis. Sommige families noemen het, om het stigma tegen te gaan en anderen te waarschuwen, zoals families vertelden aan het persbureau Associated Press; veel families doen dat niet. Het Amerikaanse National Institute on Drug Abuse raadt woorden aan waarin de mens voorop staat, zoals "iemand met een verslaving" in plaats van "een verslaafde".

Onze zus Lea is op 9 mei overleden aan een onbedoelde overdosis, na jarenlang met een verslaving te hebben geleefd. Ze werd 31, was een begenadigd kok en de tante die elk kind op zijn feestje wilde hebben. We vertellen je hoe ze is overleden omdat we ons niet voor haar schamen, en omdat iemand die dit leest misschien moet weten dat hij of zij niet alleen is. Ben jij dat, dan staan er op findahelpline.com gratis, vertrouwelijke hulplijnen. In plaats van bloemen vragen we je een gift te overwegen aan een organisatie in de buurt die mensen helpt herstellen van een verslaving.

Als iemand vraagt wat er is gebeurd, sluit één vriendelijke zin het onderwerp af:

• "Het ging heel plotseling, en we zijn er nog niet aan toe om over de details te praten."
• "Ze is uiteindelijk aan kanker overleden. Fijn dat je naar haar vraagt."
• "Hij is overleden door zelfdoding. Meer zeggen we niet, maar blijf alsjeblieft zijn naam noemen."
• "Dat houden we binnen de familie, maar fijn dat je vraagt hoe het met ons gaat."

De gegevens van de uitvaart versturen: een sjabloon om in te vullen

Stuur de gegevens van de uitvaart in een tweede bericht, als de plannen vastliggen. Op de dag van het nieuws nemen mensen weinig anders op, en een apart bericht is het bericht dat ze op de ochtend van de uitvaart kunnen terugvinden. In joodse, islamitische en veel hindoeïstische families vindt de uitvaart van oudsher zo snel mogelijk plaats, vaak binnen een dag, dus het tweede bericht kan binnen een paar uur volgen.

Lieve familie en vrienden, hier zijn de gegevens van de uitvaart van [naam].

De afscheidsdienst: [dag, datum] om [tijd], in [plaats, volledig adres]. Graag uiterlijk om [tijd] aanwezig.

De [begrafenis / crematie]: [alleen familie / in plaats, direct na de dienst].

De livestream: [link]. Kijken is gratis, en dit is de enige link, dus negeer alle andere.

Na afloop: iedereen is welkom voor koffie en om te condoleren in [ruimte], vanaf [tijd]. [Laat ons alsjeblieft voor [datum] weten of je komt.]

Bloemen: [alleen van de naaste familie / welkom, graag naar het uitvaartcentrum]. Een gift in [zijn / haar] nagedachtenis kan naar [goed doel, link].

Vragen: bel alsjeblieft [naam helper] op [telefoonnummer], en niet [naam], zodat [hij / zij] kan rusten.

Met liefde en dank, [namen]

Oplichters sturen rouwenden links naar neppe livestreams van een uitvaart waarvoor betaald moet worden, en het consumentenbureau van de Australische staat South Australia is duidelijk: voor het kijken naar een uitvaart hoor je nooit te betalen.

Als de uitvaart in besloten kring is.

Lieve vrienden, dank jullie wel voor jullie lieve reacties sinds we het nieuws over pap deelden. Zijn uitvaart is in besloten kring, alleen voor familie, zoals hij wilde. In het voorjaar houden we een herdenking voor iedereen die hem kende, en dan sturen we de gegevens. Stuur alsjeblieft geen bloemen; een gift aan [goed doel] zou hem blij hebben gemaakt. Dank jullie wel voor jullie begrip. Koen, Eline en Lars

Controleer voordat je een van beide berichten verstuurt:

• Of de dag van de week bij de datum past
• Het volledige adres van de locatie, en waar je kunt parkeren
• Of de begrafenis of crematie voor iedereen toegankelijk is
• Of de link naar de livestream werkt
• Bloemen of giften, met een werkende link
• Eén contactpersoon voor vragen die niet de naaste nabestaande is

Mensen in het buitenland, oude vrienden en wie je niet kunt vinden

Bel mensen in het buitenland op een fatsoenlijk uur in hun eigen tijdzone, en vind oude vrienden door uit elk deel van het leven van de overledene één persoon te vragen het nieuws door te geven. Kan iemand in het buitenland een bericht online zien voordat je hem of haar kunt bereiken, stuur dan eerst een kort bericht, "Bel me alsjeblieft zodra je wakker bent", en heeft hij of zij tegen ontbijttijd nog niet gebeld, bel dan zelf.

Kijk waar namen bewaard worden: een adresboekje, de verjaardagskalender, de lijst voor de kerstkaarten, oude e-mail, de contacten op de telefoon van de overledene. Zit die telefoon op slot, dan legt een telefoon van een overledene ontgrendelen uit wat er kan, en wat er na een overlijden met berichten gebeurt gaat over de chats en de familie-app.

Iemand vragen het door te geven.

Hoi Edwin, met Anita, de vrouw van Sanjay. Het spijt me dat ik je verdrietig nieuws moet brengen: Sanjay is zondag na een kort ziekbed overleden. Hij had het nog steeds over jou en de rest van zijn oude studievrienden van de TU, en ik heb hun nummers niet. Wil jij het doorgeven aan iedereen met wie je nog contact hebt? De gegevens van de uitvaart stuur ik je zo snel mogelijk. Dank je wel.

Aan iemand met wie de familie al jaren geen contact had.

Beste Hélène, misschien weet u niet meer wie ik ben. Ik ben Sandra, de dochter van Loes Kapteijn; u en mijn moeder gaven in de jaren tachtig samen les op een school in Delft. Ik schrijf u met verdrietig nieuws: mijn moeder is maandag overleden. Ze bewaarde elk jaar uw kerstkaarten, en ik vond uw adres in haar adresboekje. Wilt u de gegevens van de uitvaart, of gewoon over haar praten, dan hoor ik heel graag van u. Hartelijke groet, Sandra

Als de reacties binnenkomen

Je hoeft nu niemand te antwoorden. De eerste dagen is een kort antwoord dat één helper noemt genoeg, en die helper kan bijhouden wie er belde, schreef, eten bracht of bloemen stuurde, zodat je mensen later kunt bedanken.

Dank je wel voor je bericht. Tot na de uitvaart neemt mijn neef Imran de telefoon voor ons op, op [telefoonnummer].

Ben je er klaar voor, dan heeft onze gids over reageren op condoleances de antwoorden en de teksten voor de bedankkaart; wat vrienden aan een rouwende familie schrijven, staat in onze condoleanceteksten.

Je eigen lijst achterlaten

Het nuttigste wat je kunt achterlaten voor de dag waarop je familie deze telefoontjes moet doen, is een lijst: wie het eerst moet horen, wie wie belt, en de vrienden uit elk deel van je leven aan wie niemand anders zou denken, met hun nummers. Bewaar hem bij je andere papieren; de checklist voor je 'als ik er niet meer ben'-map gaat over wat er verder in hoort.

Je kunt ook alvast een paar woorden schrijven voor de mensen die het dichtst bij je staan, voor als je er niet meer bent. Met Goodbye App schrijf je nu brieven, elk met één opname van je stem als je wilt, kies je wie ze ontvangt, en stel je de dag en het uur in waarop elke brief per e-mail wordt bezorgd, tot 30 jaar vooruit. De mensen die je kiest, zien niets tot een brief bezorgd is, en de app is gratis. Zet je de optionele inactiviteitsbeveiliging aan, dan kunnen brieven eerder vertrekken zodra het op je account stil is gebleven gedurende een periode die je zelf instelt, tussen 3 en 45 dagen. De app maakt geen overlijden bekend en weet niet wanneer iemand is overleden: je familie doet de telefoontjes nog steeds zelf, en jouw lijst is wat hen daarbij helpt.

Veelgestelde vragen

Hoe snel maak je een overlijden bekend? Vertel het de naaste familie binnen een paar uur, telefonisch of persoonlijk, en de rest van de familie en vrienden binnen een dag. Een bericht online, een rouwkaart of een rouwadvertentie kan wachten tot ze het allemaal weten.

Mag je een overlijden met een appje melden? Ja, aan de ruimere kring en iedereen die je telefonisch niet kunt bereiken. Bel de naaste mensen eerst als dat enigszins kan; is een appje de enige manier, zeg dan dat je hebt geprobeerd te bellen.

Wie maakt een overlijden bekend op Facebook? De naaste familie, of iemand die zij daarvoor kiezen. Vrienden wachten op het bericht van de familie, en delen het alleen als de familie daarom vraagt.

Wat zet je in een overlijdensbericht? Wie er is overleden, met het woord "overleden", wanneer, en wat er nu gebeurt: "Onze vader, Wim Brandsma, is op 3 maart rustig overleden, in de leeftijd van 81 jaar. De gegevens van de uitvaart volgen." Voeg als het kan één regel over hem of haar toe.

Wat is het verschil tussen een overlijdensbericht, een rouwkaart, een rouwadvertentie en een in memoriam? Een overlijdensbericht is elk bericht dat mensen laat weten dat iemand is overleden, van een appje tot een post; een rouwkaart is de kaart die de familie per post verstuurt, en een rouwadvertentie de korte, feitelijke versie in de krant of online, meestal met de gegevens van de uitvaart; een in memoriam is een langer stuk over het leven.

Moet je een rouwadvertentie in de krant zetten? Nee. Het is een traditie, geen plicht, en veel families plaatsen alleen online iets, vaak op de website van de uitvaartondernemer, of versturen alleen kaarten. Een oproep aan schuldeisers, die soms nodig is als een nalatenschap wordt afgewikkeld, is iets anders; de notaris vertelt je of dat voor jullie geldt.

Hoe vertel je je leidinggevende dat er iemand in je familie is overleden? Bel of mail je leidinggevende zodra je weet dat je afwezig zult zijn: wie er is overleden, dat je vrij nodig hebt, en wie je werk kan overnemen. HR kan je vertellen op welk verlof je recht hebt.

Hoe meld je een overlijden via WhatsApp? Bel de naaste mensen eerst, en stuur daarna iedereen een kort bericht, of gebruik een verzendlijst: die komt alleen aan bij mensen die jouw nummer hebben opgeslagen, en de antwoorden komen alleen bij jou terug. Zet het pas in de familie-app als iedereen in die groep gebeld is.

Hoe maak je een overlijden bekend als de uitvaart in besloten kring is? Zeg dat zo vroeg mogelijk: de uitvaart is in besloten kring, alleen voor familie, en een eventuele herdenking volgt later. Vraag vrienden om niets online te zetten, en zeg of bloemen welkom zijn.

Lees je dit omdat je aan zelfdoding denkt, praat er dan vandaag nog met iemand over. findahelpline.com vermeldt gratis, vertrouwelijke hulplijnen in jouw land, en meer lees je op onze pagina over zelfdoding en zelfbeschadiging.