Lời chia buồn đám tang ngắn gọn, ý nghĩa: viết gì, nhắn gì

Khung chat Zalo đã mở hai mươi phút mà con trỏ vẫn nhấp nháy, hoặc tấm thiệp kèm lẵng hoa vẫn còn để trống. Một người bạn quý vừa mất người thân, và bạn sợ nói sai đến mức chưa nói được câu nào. Những lời chia buồn dưới đây dành cho đúng lúc ấy: để chép lại, sửa cho hợp, và gửi ngay hôm nay.

Lời chia buồn, hay lời phân ưu, là lời nói với một người vừa mất người thân rằng bạn chia sẻ nỗi buồn với họ, và rằng người đã khuất có ý nghĩa với bạn. Dưới đây là bốn phần của một lời chia buồn tử tế, rồi những lời mẫu trọn vẹn theo từng mối quan hệ, từng cách gửi, từng tôn giáo và từng hoàn cảnh mất mát, cùng những câu làm người ta đau dù người nói có ý tốt. Một lời giản dị gửi đi hôm nay giúp được nhiều hơn một lời hoàn hảo cứ nằm mãi trên bàn bạn. Nếu chính bạn là người đang nhận những lời này, cách đáp lại có trong bài đáp lại lời chia buồn.

Viết lời chia buồn thế nào: bốn phần của một lời chia buồn ý nghĩa

Trong một tấm thiệp hay một tin nhắn chia buồn, hãy viết bốn điều: rằng bạn đã hay tin, kèm tên người đã mất; lời chia buồn của bạn; một kỷ niệm hay một nét tính cách của người ấy; và một câu kết không đòi hỏi gì ở gia đình. Chừng ấy vừa vặn trong ba, bốn dòng, độ dài mà hướng dẫn viết lời chia buồn của AARP, tổ chức của người từ 50 tuổi trở lên ở Mỹ, cho là đủ. Dưới đây là bốn phần ấy, ghép thành một lời gửi người bạn từ thuở nhỏ vừa mất bố; cũng như mọi lời mẫu trên trang này, nó là hư cấu, kể cả những cái tên.

1. Cái tin, và tên người đã mất. Nói thẳng ra, và nhắc tên người đã mất ở đâu đó trong lời nhắn; dần dần người ta thôi nhắc tên, và gia đình nhận ra điều đó. “Thảo ơi, mình vừa hay tin chú Khải mất.”
2. Lời chia buồn, bằng chữ của bạn. Lời giản dị an ủi nhiều hơn lời trang trọng. “Mình buồn lắm, và thương cậu lắm.”
3. Một kỷ niệm hay một nét tính cách. Đây là phần gia đình giữ lại: một điều nhỏ và thật. “Mình cứ nhớ hồi chú chở tụi mình đi học bơi mỗi sáng thứ Bảy trên chiếc Cub xanh, và chưa lần nào cho tụi mình trả tiền chè sau buổi bơi.”
4. Một câu kết không đòi hỏi gì. Không cần trả lời, và nhiều nhất là một lời đề nghị có hẹn ngày cụ thể. Như tổ chức hỗ trợ người có tang Cruse ở Anh khuyên, đề nghị đón bọn trẻ vào thứ Năm giúp được nhiều hơn câu “cần gì cứ nói nhé”. “Cậu không cần nhắn lại đâu. Thứ Năm mình đón tụi nhỏ ở trường rồi cho ăn cơm bên nhà mình.”

Ghép lại và ký tên:

Thảo ơi, mình vừa hay tin chú Khải mất, mình buồn lắm, và thương cậu lắm. Mình cứ nhớ hồi chú chở tụi mình đi học bơi mỗi sáng thứ Bảy trên chiếc Cub xanh, và chưa lần nào cho tụi mình trả tiền chè sau buổi bơi. Cậu không cần nhắn lại đâu. Thứ Năm mình đón tụi nhỏ ở trường rồi cho ăn cơm bên nhà mình.

Thương, Ngân

Kỷ niệm ấy nhỏ là có chủ ý: một chiếc Cub xanh mỗi sáng thứ Bảy nói được nhiều hơn hẳn câu “chú là người rất tốt”.

Lời chia buồn ngắn gọn để nhắn tin hay viết thiệp: mười hai câu gửi được ngay hôm nay

Một lời chia buồn ngắn gọn, trong thiệp hay qua tin nhắn, chỉ cần một hai dòng, miễn là nghe ra giọng của bạn và, nếu được, có tên người đã mất. Hãy thay những chữ trong ngoặc vuông bằng chữ của bạn.

1. “Mình vừa hay tin [Tên] mất. Thương cậu lắm. Cậu không cần trả lời đâu, mình luôn hướng về cậu.”
2. “[Tên] là một trong những người tốt bụng nhất mình từng biết. Mình xin chia buồn cùng cậu, và cậu biết là luôn có mình mà.”
3. “[Tiếng cười của mẹ cậu hôm cậu tốt nghiệp] là một trong những kỷ niệm mình quý nhất. Mình sẽ nhớ [bác] lắm.”
4. “Hay tin [Tên] mất, mình xót xa quá. Mình xin chia buồn cùng cậu và gia đình, cầu mong [bác] được yên nghỉ.”
5. “Thương cả nhà lắm. Mình sẽ nhớ cảnh [Tên] [ngồi pha trà ngoài hiên mỗi sáng].”
6. “Cả ngày nay mình cứ nghĩ đến cậu. Tuần này cậu muốn ra ngoài uống cà phê cho khuây khỏa thì [chiều thứ Tư sau năm giờ] mình rảnh nhé.”
7. “Vô cùng thương tiếc [bác]. Mình thật may mắn vì đã được biết [bác]. Cậu và cả nhà nhớ giữ gìn sức khỏe nhé.”
8. “Hay tin [Tên] mất, mình buồn lắm. Từ [Sài Gòn] gửi cậu một cái ôm thật chặt, giá mà lúc này mình ở cạnh cậu.”
9. “Mình không biết nói gì, ngoài chuyện mình thương cậu lắm, và mình sẽ luôn ở bên cậu.”
10. “Xin thành kính phân ưu cùng gia đình về sự ra đi của [bác trai]. [Bác] lúc nào cũng rộng lòng dành thời gian cho người khác.”
11. “Mấy lời chia buồn thì chẳng thấm vào đâu so với những gì cậu đang trải qua. [Thứ Bảy] mình sang quét sân giúp nhà cậu; cậu không cần ra đâu.”
12. “[Bố] cậu tự hào về cậu lắm, ai nhìn cũng thấy. Thương cậu nhiều lắm.”

Lời chia buồn khi mẹ, bố, chồng hoặc vợ, con, anh chị em, ông bà hay thú cưng mất

Lời chia buồn khi ai đó mất cha mẹ, bạn đời, con, anh chị em, ông bà hay một con vật nuôi nên gọi tên người đã mất và, nếu bạn từng biết họ, kể một kỷ niệm thật. Mỗi trường hợp có hai lời mẫu: một gửi bạn thân hay người trong nhà, một gửi người bạn ít thân hơn.

Khi mẹ mất.

Uyên ơi, nghe tin bác Nguyệt mất, mình thương cậu quá. Bác là người lớn đầu tiên nghe mình nói như thể mình có điều gì đáng để nghe. Thứ Bảy mình mang cà phê sang; hôm đó không tiện thì cậu cứ bảo mình về.

Anh Phong thân mến, em rất buồn khi hay tin mẹ anh mất. Em chỉ gặp bác những lúc đón con ở cổng trường, nhưng lần nào bác cũng vẫy chào cả mấy đứa nhà em chứ không riêng cháu nhà anh. Mong anh và gia đình giữ gìn sức khỏe.

Thành kính phân ưu, Diễm

Khi bố mất.

Hà ơi, mình vẫn không tin là chú Hiếu đã đi rồi. Mình vẫn nhớ như in hình ảnh chú ở mọi buổi văn nghệ của trường, lúc nào cũng là người đứng dậy vỗ tay đầu tiên. Cậu không cần trả lời đâu; Chủ nhật mình gọi, cậu không nghe máy cũng không sao.

Kính gửi anh Định, tôi chỉ gặp cụ thân sinh của anh một lần, trong ngày cháu nhà anh tốt nghiệp, và cụ đã dành mười phút hỏi tôi về mấy chậu lan. Tôi rất buồn khi hay tin cụ mất. Xin anh nhận lời chia buồn của tôi.

Trần Quốc Bảo

Khi chồng hoặc vợ mất. Nếu bạn biết cả hai vợ chồng, hãy nói ra: điều đó cho người ở lại biết rằng có người đã thấy những gì hai người có với nhau.

Cô Hòa ơi, con thương cô lắm. Chú Lâm thương cô ra mặt, chẳng ngại ai nhìn thấy. Mười giờ sáng thứ Ba con qua chở cô đi chợ, và con sẽ còn qua cho tới khi nào cô bảo thôi.

Kính gửi chú Tư, con rất buồn khi hay tin cô Út mất. Cô may cho con chiếc áo dài đầu tiên ở tiệm trên phố Hàng Gai, và còn can con đừng chọn xấp vải xấu. Con xin thành kính phân ưu cùng chú và gia đình.

Khi con mất. Ở đây hãy viết dè dặt nhất: tên đứa trẻ, nỗi buồn của bạn, một kỷ niệm nếu có, và sự có mặt của bạn. Không gì khác.

Anh Tùng, chị Mai ơi, nhà em thương anh chị vô cùng. Lần nào bé Bin giải thích luật chơi một trò của bé, cả nhà em cũng cười. Nhà em lúc nào cũng ở bên anh chị, bây giờ và cả sau này. Anh chị không cần trả lời gì cả.

Chị Diệp thân mến, em vô cùng đau lòng khi hay tin bé An. Em luôn nghĩ đến chị và gia đình.

Khi anh chị em mất.

Đạt ơi, tui vẫn chưa tin được là anh Sơn đi rồi. Tui không quên được cảnh hai anh em ông cãi nhau chuyện bóng đá ngay trong đám cưới ông, lúc mẹ ông đang cố mở lời phát biểu. Ảnh là người nói to nhất tui từng biết, và tui sẽ nhớ ảnh lắm.

Chị Loan thân mến, em rất buồn khi hay tin chị gái của chị mất. Chị đã kể em nghe bao nhiêu chuyện về chị ấy, và em biết chị sẽ nhớ chị ấy nhiều lắm.

Khi ông bà mất. Đừng coi đó là mất mát nhỏ hơn chỉ vì ai cũng đã biết trước.

Thư ơi, nghe tin bà nội cậu mất mình buồn quá. Bà Năm dạy tụi mình gói bánh tét, cái nào mình gói méo bà cũng cười. Mình biết bà là người cậu tìm đến trong mọi chuyện.

Khôi thân mến, anh rất buồn khi hay tin ông ngoại em mất. Anh biết em vẫn hay chạy xe về quê thăm ông, và ông cháu quý những lần ấy biết bao.

Và khi một con vật nuôi mất. Mất một con chó hay một con mèo là một nỗi buồn thật, và thường chẳng ai nhắc tới.

Vy ơi, nghe tin Mít đi rồi, mình thương cậu quá. Mười bốn năm, ngày nào Mít cũng ra tận cửa đón cậu. Chắc giờ nhà vắng lắm.

Cô Hồng ạ, cháu buồn lắm khi biết bé Mướp không còn nữa. Nhà cháu sẽ nhớ cảnh bé nằm ngủ bên cửa sổ nhà cô.

Nhắn tin chia buồn với bạn bè, đồng nghiệp, sếp, nhân viên, hàng xóm hay người ít quen

Lời chia buồn gửi bạn bè có thể ấm áp, có kỷ niệm và một lời đề nghị; gửi đồng nghiệp hay sếp thì ngắn hơn và trang trọng hơn; còn với người bạn gần như không quen, hãy bắt đầu bằng việc bạn là ai.

Một người bạn ở xa.

Quang ơi, hay tin bố cậu mất mình buồn lắm, chỉ tiếc là ở xa quá không về với cậu được. Mình sẽ nhớ mãi lần bác cầm ô đưa mình ra bến xe buýt dưới mưa, ô che hết cho mình còn bác thì ướt sũng. Chủ nhật mình gọi, và mình sẽ còn gọi nữa.

Một đồng nghiệp, giọng trang trọng. Hãy gỡ bớt chuyện công việc ra khỏi đầu họ.

Chị Liên thân mến, em rất buồn khi được tin bố chị mất. Em xin chia buồn cùng chị và gia đình. Chị cứ nghỉ bao lâu cũng được; việc ở đây cả nhóm lo.

Trân trọng, Duy

Sếp của bạn.

Kính gửi anh Tuấn, cả phòng em rất buồn khi hay tin bác gái mất. Anh lúc nào cũng hỏi thăm gia đình từng người, và tuần này cả phòng đều hướng về anh và gia đình.

Thành kính phân ưu, Ngọc Anh

Một nhân viên, từ người quản lý. Hãy cho họ biết ngày nghỉ sẽ được tính thế nào, để họ khỏi phải hỏi.

Trung thân mến, chị rất buồn khi hay tin mẹ em mất. Việc của em đã có người lo, và hôm nay phòng nhân sự sẽ gửi em thông tin về những ngày nghỉ khi nhà có tang. Em cứ yên tâm lo việc nhà, khi nào sẵn sàng hẵng đi làm lại.

Thương em, chị Phượng

Lời chia buồn chung của cả phòng. Một người viết lời chính, mỗi người còn lại thêm một dòng thật của riêng mình, trên tấm thiệp gửi kèm vòng hoa của công ty hay trong nhóm Zalo của phòng.

Anh Lộc thân mến, cả phòng thiết kế rất buồn khi hay tin bố anh mất. Tụi em luôn hướng về anh và gia đình, và lúc nào anh sẵn sàng đi làm lại, tụi em chờ anh.

Bên dưới:

• “Thương anh lắm. Em vẫn nhớ mấy chuyện anh kể về những chuyến đi câu của bác.” Tín
• “Anh giữ gìn sức khỏe nhé. Khi nào anh đi làm lại, trưa nào em cũng rủ anh đi ăn.” Mỹ

Một người hàng xóm.

Kính gửi bác Tâm, cả nhà cháu rất buồn khi hay tin bác Thịnh mất. Chín năm nay sáng nào bác Thịnh cũng quét luôn khoảng ngõ trước cửa nhà cháu, mà chưa một lần nhắc tới. Bác cần đi đâu cứ gõ cửa nhà cháu, lúc nào cũng được.

Thương bác, vợ chồng cháu Kiên, Thoa

Một người gần như không quen, chẳng hạn gia đình của một người bạn vừa mất.

Kính gửi hai bác, hai bác không biết cháu, nhưng cháu ngồi cùng bàn với Thắng suốt hai năm cấp ba. Cả lớp chỉ có Thắng là làm thầy dạy Hóa bật cười được. Cháu chỉ muốn hai bác biết bạn bè quý Thắng đến nhường nào.

Cháu xin thành kính phân ưu, Lê Minh Châu

Nếu bạn còn nhiều điều muốn nói với Thắng hơn là với gia đình bạn ấy, những điều đó thuộc về một lá thư gửi người đã khuất.

Khi bạn chưa từng gặp người đã mất.

Chị Nhung ơi, em chưa từng gặp bố chị, nhưng em thấy như mình biết bác một chút qua chị: những cuộc gọi tối Chủ nhật, những lời bác dặn chị nhớ thay nhớt xe máy, và cái cách mắt chị sáng lên mỗi khi kể về vườn cam của bác ở Cao Phong. Em xin chia buồn cùng chị.

Gia đình của một đồng nghiệp vừa mất.

Kính gửi chị Hằng, tôi làm việc cùng anh Toàn sáu năm, và tôi vô cùng thương tiếc anh. Người mới vào bao giờ cũng được gửi sang anh, vì anh sẵn lòng giảng mọi thứ hai lần mà không làm ai thấy mình chậm.

Thành kính phân ưu, Đỗ Thu Trang

Chia buồn qua tin nhắn Zalo, email, thiệp hay vòng hoa: mỗi cách gửi khác nhau thế nào

Một tin nhắn chia buồn vừa trong một đến ba dòng, một email trong một đoạn ngắn, một tấm thiệp trong ba bốn dòng; lời gần như không đổi, chỉ đổi độ dài, thời điểm, và những ai khác có thể đọc được.

Thiệp kèm lẵng hoa.

Thành kính phân ưu cùng gia đình. Cả xóm sẽ nhớ mãi những buổi chiều chú Thành ngồi đánh cờ dưới gốc bàng.

Vợ chồng Khánh, Yến

Một tin nhắn Zalo.

Phúc ơi, mình buồn quá khi hay tin mẹ cậu mất. Cô Bình lúc nào cũng làm mình thấy như người trong nhà. Cậu không cần trả lời; cuối tuần mình gọi nhé.

Một email, với dòng tiêu đề như “Chia buồn cùng anh và gia đình”.

Anh Tài thân mến, em vừa hay tin chị Dung mất, em buồn lắm. Mới hết buổi tất niên đầu tiên mà chị đã nhớ tên từng người, có cả tên em. Em sẽ cập nhật cho khách hàng của anh cho tới khi anh đi làm lại, để anh bớt được một việc.

Thân mến, Sang

Một bình luận dưới bài đăng của gia đình. Nếu tin buồn chưa được công bố, đừng đăng: đó là tin của gia đình, và bài cách thông báo tin buồn của chúng tôi viết cho chính họ.

Xin chia buồn cùng Khang và cả nhà. Thầy Cường dạy bóng đá cho nửa đám trẻ trong xóm, có cả mình, và đến giờ mình vẫn nghe tiếng thầy hô “ngẩng đầu lên!” bên đường biên. Thương cả nhà lắm.

Khi nào nên gọi, hay đến tận nơi. Nếu người ấy rất thân với bạn, hãy gọi trước rồi viết thêm; hướng dẫn của AARP dẫn lời Daniel Post Senning, đồng tác giả cuốn sách nghi thức Etiquette của Emily Post, rằng nên làm cả hai chứ không phải chọn một. Nếu ở gần, hãy đến viếng, thắp nhang hay cúi đầu trước linh cữu tùy nếp nhà, và hỏi gia đình cần giúp gì trong mấy ngày tang.

Lời chia buồn theo đạo Phật, Công giáo, Tin Lành, Hồi giáo và các tôn giáo khác, hay khi gia đình không theo đạo

Chỉ dùng một câu theo tôn giáo khi đó là đức tin của chính gia đình; nếu không, một lời chia buồn giản dị là đúng. Người khác đạo vẫn có thể dùng câu theo đức tin của gia đình nếu thấy tự nhiên, còn “Thành kính phân ưu” thì hợp với mọi nhà. Đừng bao giờ chen niềm tin riêng của bạn vào: Humanists UK, hiệp hội những người theo chủ nghĩa nhân văn ở Anh, đề nghị đừng áp niềm tin của mình về thế giới bên kia, hay sự không tin của mình, lên một người đang đau buồn. Những câu dưới đây là câu thường dùng, không phải câu bắt buộc.

Mỗi truyền thống một lời chia buồn trọn vẹn, cho bảy truyền thống:

Phật giáo.

Nam Mô A Di Đà Phật. Chị Diệu thân mến, em vô cùng thương tiếc khi hay tin bác gái mất. Mùa Vu Lan nào bác cũng đứng ở cổng chùa cài hoa hồng lên áo cho tụi em. Em xin thành kính phân ưu cùng chị và gia đình, và nguyện cầu hương linh bác sớm vãng sanh Cực Lạc.

Em, Hoài

Theo nếp thờ cúng ông bà.

Hưng ơi, nghe tin ông nội mất mình thương cậu lắm. Mình ở xa không về kịp; khi nào về, mình xin phép ghé thắp cho ông một nén nhang. Mình vẫn nhớ ông ngồi vót nan đan rổ ngoài hiên, vừa làm vừa kể chuyện ngày xưa cho tụi mình nghe.

Công giáo.

Chị Thanh thân mến, em rất thương chị khi hay tin bác Lụa mất. Em đã xin cha xứ dâng một thánh lễ cầu hồn cho bác vào Chúa nhật này. Lạy Chúa, xin cho linh hồn Maria Lụa được nghỉ yên muôn đời.

Hiệp thông cầu nguyện, Quyên

Tin Lành.

Anh Khoa, chị Duyên ơi, nhà em rất thương anh chị khi hay tin mẹ anh mất. Ban hát của Hội Thánh sẽ không còn như xưa khi thiếu giọng bè của bác Sáu. Phước cho những kẻ than khóc, vì sẽ được yên ủi! Cả nhà em đang cầu nguyện cho anh chị.

Thương, vợ chồng Hậu, Trinh

Hồi giáo.

Inna lillahi wa inna ilayhi raji'un. Ismail ơi, mình buồn lắm khi hay tin bố cậu mất. Dịp lễ Eid nào bác cũng đón mình vào nhà như người trong nhà. A'zam Allahu ajrakum. Cầu xin Allah thương xót bác.

Ấn Độ giáo.

Om Shanti. Anh Ravi ơi, em rất buồn khi hay tin mẹ anh mất. Lần nào em sang nhà anh, bác cũng bắt em ăn, đói hay no cũng vậy.

Không theo đạo, hoặc khi bạn không rõ.

Giang ơi, mình buồn quá khi nghe tin chú Bảy. Mình sẽ nhớ mấy câu đùa nhạt và nồi phở ngon tuyệt chú nấu mỗi sáng Chủ nhật. Sáng thứ Bảy mình qua đưa tiễn chú, gặp cậu ở đó nhé.

Khi người thân mất đột ngột, mất vì tự tử, khi mất con nhỏ hay em bé, hoặc sau một thời gian dài lâm bệnh

Khi người thân mất đột ngột hay mất vì tự tử, khi một đứa trẻ mất, hay sau một thời gian dài lâm bệnh, hãy viết ít đi chứ đừng viết nhiều thêm: tên người đã mất, nỗi buồn của bạn, và không hỏi chuyện đã xảy ra thế nào.

Mất đột ngột hay bất ngờ. Gia đình đang bàng hoàng, và có khi chính họ cũng chưa biết hết mọi chuyện.

Phương ơi, hay tin anh Vĩnh mất, mình còn chưa tin nổi, nên chẳng dám hình dung cậu đang thế nào. Thương cậu lắm. Cậu không cần nói gì lại đâu. Mai mình hỏi thăm cậu, ngày kia cũng vậy.

Mất vì tự tử. Gọi tên người đã mất, và viết về cách họ đã sống. Đừng đoán lý do: tổ chức hỗ trợ người có tang At a Loss ở Anh cảnh báo rằng suy đoán về nguyên nhân có thể làm gia đình đau thêm, và khuyên hãy theo đúng những chữ chính gia đình dùng. Hiệp hội Quốc tế Phòng chống Tự tử khuyên bỏ chữ “committed” trong tiếng Anh, vì nó ngụ ý một tội, và dùng cách nói “died by suicide”, tức “mất vì tự tử”; trong tiếng Việt cũng nên tránh những chữ phán xét như “dại dột” hay “nghĩ quẩn”, dù phần lớn lời chia buồn không cần đến chữ nào trong số ấy.

Trâm ơi, hay tin Huy mất, mình thương cậu lắm. Mình vẫn còn giữ danh sách nhạc Huy làm cho chuyến đi Đà Lạt của tụi mình, và cả ngày nay mình mở nó. Mình sẽ không hỏi cậu gì đâu. Nếu cậu muốn nói về Huy, mình sẵn lòng nghe, còn nếu cậu muốn nói chuyện khác, mình cũng sẵn lòng.

Kính gửi hai bác, cháu vô cùng thương tiếc anh Nghĩa. Anh huấn luyện đội bóng của con trai cháu suốt hai mùa giải, và đến giờ tụi nhỏ vẫn nhảy điệu ăn mừng anh dạy.

Thành kính phân ưu, Nguyễn Thị Kim Oanh

Sau tang lễ, hãy tiếp tục hỏi thăm: At a Loss lưu ý rằng chính những người mất người thân vì tự tử đôi khi cũng có nguy cơ cao hơn. Nếu bạn lo cho cách một người đang chịu đựng, hãy nói ra, và giúp họ tìm chỗ dựa: Find A Helpline liệt kê những đường dây hỗ trợ miễn phí, bảo mật ở nước của họ.

Khi một đứa trẻ hay một em bé mất. Với một đứa trẻ, xem những lời mẫu ở trên. Với một em bé mất trước hoặc ngay sau khi chào đời, tổ chức hỗ trợ các gia đình có con chết lưu hay mất khi mới sinh Sands ở Anh nhắc bạn bè rằng với cha mẹ, em bé là một con người thật: hãy gọi tên bé nếu cha mẹ đã đặt tên, và viết cho cả hai người, vì họ thường giữ lại những lời ấy.

Gửi Hiền và Đức, nhà mình vô cùng thương hai bạn khi hay tin bé Sen. Cả nhà đã mong được gặp bé biết bao, và nhà mình sẽ luôn nhắc tên bé.

Sau khi sảy thai, Hội Sảy thai (Miscarriage Association) ở Anh khuyên hãy thừa nhận mất mát và nói lời chia buồn. Với nhiều người, dù không phải tất cả, đó là mất một đứa con, dù sớm đến đâu, nên hãy theo đúng những chữ họ dùng. Hội cũng lưu ý rằng ngày dự sinh có thể là một ngày khó khăn. Hãy ghi ngày ấy vào lịch.

Kim ơi, nghe tin buồn về em bé, mình thương cậu lắm. Mình biết cậu đã thương bé nhiều thế nào. Mình luôn hướng về cậu và anh Tú, và lúc nào cậu muốn nói chuyện, hay không muốn nói gì, mình cũng ở bên cậu.

Sau một thời gian dài lâm bệnh. Dù ai cũng thấy trước, mất mát không vì thế mà nhỏ đi. Đừng gọi đó là sự giải thoát; nếu gia đình tự nói vậy, cứ để họ nói. Hãy nhắc tới công chăm sóc.

Cô Lành kính mến, cháu rất buồn khi hay tin chú Đông mất. Ba năm cô chăm chú kiên nhẫn biết bao, và ai đến thăm cũng thấy chú thương cô thế nào. Thứ Sáu cháu mang cơm trưa sang.

Những câu không nên nói khi chia buồn hay khi đi đám tang, và nên nói gì thay

Bỏ đi mọi câu giải thích cái chết, so sánh nó, hay bảo gia đình hãy thấy khá hơn. Nhiều câu làm người ta đau bắt đầu bằng “thôi thì”, “mình hiểu cảm giác của cậu” hay “âu cũng là số”.

Vài câu trong bảng lấy thẳng từ danh sách của các tổ chức hỗ trợ người có tang ở Anh: Cruse về việc cho rằng mình biết người khác đang cảm thấy gì và về những lời đề nghị giúp đỡ chung chung, Sands về câu bảo cha mẹ rằng rồi sẽ có đứa khác, Hội Sảy thai về những câu “thôi thì”, “còn may là” và “mọi chuyện đều có lý do”. Hướng dẫn của AARP thêm câu “thời gian sẽ chữa lành” và chuyện kể mất mát của chính mình. Những câu còn lại, như “âu cũng là số” hay “đừng khóc nữa”, là những câu người Việt mình hay nói, và có lẽ chính bạn cũng từng nghe.

Nói gì khi có người mất: lúc đến nhà, khi đi viếng và trong lễ tang

Khi có người mất, một câu “em xin chia buồn cùng gia đình” và một câu về người đã khuất là đủ để nói trực tiếp; sự có mặt của bạn nói phần còn lại.

• Ở cửa, khi mang đồ ăn sang. “Mình không vào đâu. Mình nấu ít cháo mang sang, và mình thương cả nhà lắm.”
• Khi thắp nhang trước linh cữu. Thắp nhang, vái hoặc cúi đầu trước bàn thờ, rồi quay sang tang gia, nói tên mình và mình quen người mất thế nào: “Cháu là Ly, cháu làm cùng cô Xuân mười năm, cô tốt với cháu lắm.”
• Khi không nghĩ ra câu nào. “Em không biết nói gì. Em chỉ thấy thương quá.” Như thế là đủ.
• Với một cháu tuổi mới lớn trong nhà. “Bố cháu hay kể về cháu lắm. Cô rất thương cháu.” Chỉ nói khi đúng là như vậy.
• Khi gửi phong bì phúng điếu. Ghi họ tên ngoài phong bì, rồi đặt lên bàn thờ hay gửi ở bàn nhận phúng điếu nếu gia đình có đặt. Nếu cáo phó đã ghi miễn phúng điếu, đừng nài.
• Ở nhà một gia đình Do Thái đang ngồi shiva, tức tuần gia đình tiếp khách sau lễ an táng, theo truyền thống khách chờ người có tang lên tiếng trước, và nói lời HaMakom khi ra về.
• Ở nhà một gia đình Hồi giáo. “A'zam Allahu ajrakum”, hoặc đơn giản là “mình xin chia buồn”. Nếu mang đồ ăn, đừng có thịt heo hay rượu: Viện Yaqeen cho biết tục nấu cơm cho nhà có tang bắt nguồn từ lời Nhà tiên tri dặn nấu cho gia đình của Ja'far.
• Khi ra về. “Em về nhé, chị nhớ giữ gìn sức khỏe. Tuần sau em gọi chị.” Rồi gọi thật.

Nếu bạn khóc, cũng không sao; nước mắt cho gia đình thấy người đã mất được thương đến thế nào. Hãy nói “em cũng thương bác lắm”, rồi nhường chỗ cho người viếng sau. Nếu đến muộn, hãy đứng ở phía sau, gặp gia đình khi xong lễ, và xin lỗi một lần thôi: “Em xin lỗi vì đến muộn.”

Nếu không đến được, hãy viết, và cho họ biết đúng giờ ấy bạn đã nghĩ đến họ.

Cô Lài kính mến, cháu rất tiếc vì không đến tiễn chú Hai được. Đúng mười giờ sáng, giờ động quan, cháu dừng tay và nghĩ đến cả nhà. Khi nào nhà mình yên ắng hơn, cháu xin phép ghé thắp cho chú nén nhang; tuần sau cháu gọi cô.

Trong sổ tang, nếu có, hãy viết một dòng và họ tên đầy đủ, để sau này gia đình biết những ai đã đến.

Chú Hai dạy cháu chơi cờ tướng năm cháu chín tuổi, và đến giờ cháu vẫn khai cuộc đúng như chú chỉ. Cháu xin thành kính phân ưu cùng gia đình.

Phan Văn Thuận

Nếu bạn được nhờ nói vài lời trong tang lễ, xem những bài điếu văn ngắn.

Chia buồn muộn: viết sau vài tuần hay vài tháng

Gửi lời chia buồn muộn, sau vài tuần hay vài tháng, vẫn chưa phải là quá muộn. Hướng dẫn của AARP cho rằng lý tưởng nhất là trong một hai tuần, và viết lúc nào cũng không bao giờ là quá muộn.

Một lời đến muộn nhiều khi lại có ý nghĩa hơn: nó đến khi những lời chia buồn đầu tiên đã thôi đến. Hãy xin lỗi một lần vì lời đến muộn, rồi viết về người đã mất. Nếu ở gần, bạn cũng có thể xin phép ghé nhà thắp một nén nhang trước bàn thờ, nhất là vào dịp 49 ngày hay 100 ngày.

Khi bạn vừa mới hay tin.

Kính gửi chú Lực, cháu vừa mới hay tin cô Thu mất, qua chị Thơm ở tiệm tạp hóa đầu ngõ. Cháu buồn lắm, và cũng xin lỗi chú vì lời chia buồn đến muộn thế này. Cháu sẽ nhớ mãi cảnh chú cô nhảy với nhau trong buổi liên hoan của tổ dân phố, vụng hết sức và vui hết sức.

Cháu Nhàn

Khi bạn đã định viết từ nhiều tháng trước.

Linh ơi, từ ngày mẹ cậu mất, tuần nào mình cũng định viết, và mình xin lỗi vì phải đến giờ mới viết được. Mình đã không biết nói gì, đến giờ vẫn không biết, ngoài chuyện lần nào đi ngang thư viện nơi cô làm, mình cũng nhớ đến cô. Tháng này mình muốn mời cậu đi ăn trưa, hôm nào cậu tiện cũng được; giờ cậu chưa cần trả lời đâu.

Tết đầu tiên cũng là một dịp nên viết, và bài Tết đầu tiên không có người thân của chúng tôi có lời cho dịp ấy.

Viết thêm một lần nữa: lá thư sau sáu tháng

Hãy viết thêm một lần vào khoảng sáu tháng sau ngày mất, hay sau lễ 100 ngày, khi những lời chia buồn đã thôi đến; lá thư thứ hai ấy có khi là lời chia buồn có ích nhất bạn gửi đi. Cruse nhận thấy sự nâng đỡ và người đến thăm có thể “thưa dần sau đám tang”, đúng lúc những tuần, những tháng sau bắt đầu thấy nặng nề hơn. Trước khi gửi lời chia buồn đầu tiên, hãy ghi tên người đã mất vào lịch ở mốc sáu tháng, ngày giỗ đầu và ngày sinh nhật của họ. Các bài nói gì trong ngày giỗ và sinh nhật của người đã mất có lời cho những ngày ấy.

Hạ ơi, đã sáu tháng từ ngày anh Quý mất, và mình chưa thôi nghĩ về anh ấy, nhất là lần anh lái xe bốn tiếng để mang con mèo cậu bỏ quên về cho cậu. Cậu không cần trả lời. Mình vẫn luôn ở bên cậu, và cuối tuần này mình gọi.

Bạn cũng có thể viết lá thư ấy ngay bây giờ, bằng những lời sáu tháng nữa vẫn còn đúng. Với Goodbye App, bạn viết một lá thư, thêm một bản ghi âm giọng nói nếu muốn, rồi hẹn để thư đến qua email vào ngày và giờ bạn chọn, xa nhất là 30 năm. Thư là chuyện riêng của bạn cho tới lúc được gửi đi, và việc này miễn phí. Mỗi lá thư chỉ được gửi một lần, nên lá thư sau sáu tháng và lá thư ngày giỗ đầu là hai lá thư.

Câu hỏi thường gặp

Nói gì với người vừa mất người thân? Rằng bạn chia buồn cùng họ, kèm tên người đã mất và một điều thật về họ: “Hay tin [Tên] mất, mình buồn lắm. Mình sẽ nhớ [tiếng cười của bác].” Rồi đừng đòi hỏi gì ở họ. Một câu “xin chia buồn cùng gia đình” cũng được; thêm tên người mất và một dòng của riêng bạn, nó sẽ thôi nghe như một câu chép theo mẫu.

Nhắn tin chia buồn qua Zalo có được không? Được, như lời đầu tiên gửi một người bạn vẫn hay nhắn tin: một đến ba dòng, không cần trả lời. Nếu thân, hãy gọi điện hoặc đến viếng sau đó.

Nên gửi lời chia buồn trong bao lâu? Lý tưởng là trong một hai tuần sau khi hay tin, nhưng không có hạn chót nào; một lời đến muộn vẫn được đón nhận.

Viết gì cho người mình không thân lắm? Bạn là ai, bạn quen người đã mất thế nào, và lời chia buồn của bạn: “Năm năm nay sáng nào em cũng đi bộ cùng nhóm với bố anh ở công viên, và bác lúc nào cũng chờ em, người đi chậm nhất nhóm. Em xin chia buồn cùng anh và gia đình.”

“Thành kính phân ưu” nghĩa là gì, và khác gì “kính viếng”? Phân ưu nghĩa là chia buồn, nên “thành kính phân ưu cùng gia đình”, hay “cùng gia quyến”, tức cả nhà người mất, là lời kính cẩn chia sẻ nỗi buồn với người ở lại. “Kính viếng” thì hướng tới chính người đã mất: kính cẩn đến viếng. Băng vòng hoa vì thế thường ghi “Kính viếng” hay “Vô cùng thương tiếc”, có khi cả “Thành kính phân ưu”; còn thiệp, tin nhắn hay lời đăng báo gửi gia đình thì thường dùng “thành kính phân ưu”.

“Thành kính phân ưu” tiếng Anh nói thế nào? “My deepest condolences”, lời chia buồn sâu sắc nhất, là cách nói trang trọng cho thiệp hay tang lễ; “My condolences” gọn hơn; còn “I'm so sorry for your loss” dùng được với bất kỳ ai. Cuối thiệp có thể ký “With deepest sympathy”. Hãy thêm tên người đã mất và một dòng của riêng bạn, như ở bất cứ thứ tiếng nào.

Ký tên cuối lời chia buồn thế nào? “Thương” với người nhà và bạn thân; “Thân” hay “Thân mến” với bạn bè; “Kính thư” hay “Thành kính phân ưu” khi lời chia buồn trang trọng; “Hiệp thông cầu nguyện” khi bạn và gia đình cùng là người Công giáo, hay “Cầu nguyện cho anh chị” khi cùng là người Tin Lành. Hãy ghi cả họ tên, hay thêm một chữ cho biết bạn là ai, như “Lan, lớp 12A2”, nếu họ có thể không biết bạn là Lan nào.

Chia buồn trên Facebook có được không? Được, khi gia đình đã báo tin. Hãy bình luận dưới bài của gia đình thay vì tự đăng bài riêng, và để dành những điều riêng tư cho tin nhắn riêng.

Kết thúc lời chia buồn thế nào? Bằng một câu không đòi hỏi gì ở họ: “Không cần trả lời đâu”, “Cậu nhớ giữ gìn sức khỏe nhé”, hay một lời đề nghị cụ thể có hẹn ngày. Rồi đến tên của bạn.

Nếu bạn đang đọc những dòng này vì đang nghĩ đến chuyện tự tử, xin hãy nói chuyện với ai đó ngay hôm nay. findahelpline.com liệt kê các đường dây hỗ trợ miễn phí và bảo mật tại quốc gia của bạn, và bạn có thể tìm hiểu thêm ở trang của chúng tôi về tự tử và tự gây thương tích.