Điếu văn là bài nói khó nhất mà phần lớn chúng ta từng phải nói, viết trong tuần lễ tồi tệ nhất đời mình, trước những người cũng đang đau buồn không kém. Hướng dẫn này nói về phần nghề quen thuộc: cách viết một bài điếu văn, cách mở đầu, và cách đứng vững để đọc hết bài. Sau đó là phần gần như không ai nhắc tới, cũng là lý do bài viết này tồn tại: bạn có thể tự viết và ghi âm điếu văn của chính mình ngay khi còn sống, bằng chính giọng của bạn, và thay đổi hẳn cảm giác của ngày hôm ấy đối với mọi người có mặt trong phòng.
Điều gì làm nên một bài điếu văn khó quên
Dự đủ nhiều đám tang rồi thì các bài điếu văn bắt đầu lẫn vào nhau: sinh ra ở đây, làm việc ở kia, thương yêu gia đình, mong được yên nghỉ. Những bài khiến người ta nhớ mãi khác ở đúng một điểm. Chúng không kể một bản lý lịch. Chúng kể về con người ấy: câu cửa miệng chính xác của họ, việc họ vẫn làm mỗi Chủ nhật, câu chuyện mà cả nhà ai cũng kể hơi khác nhau một chút.
Một bài điếu văn hay khiến người nghe gật đầu. Một bài thật hay khiến họ vừa khóc vừa cười, vì suốt ba phút ấy người đã mất trở lại trong phòng. Cụ thể luôn thắng trang trọng, không có ngoại lệ. Hãy giữ điều đó làm kim chỉ nam cho mọi thứ phía dưới.
Cách viết điếu văn từng bước một
- Thu nhặt câu chuyện trước, đừng vội viết câu văn. Gọi cho hai hoặc ba người từng thương yêu họ và xin mỗi người một kỷ niệm. Bạn đang gom nguyên liệu, chưa phải lúc viết.
- Chọn một sợi chỉ xuyên suốt. Một câu đúng với con người họ: "Bà cho cả nhà ăn." "Ông chưa bỏ lỡ trận đấu nào của con." Mỗi câu chuyện bạn giữ lại đều phải chứng minh câu đó.
- Chọn hai hoặc ba câu chuyện. Đừng chọn mười. Hai câu chuyện kể khéo hơn hẳn một bản tiểu sử đầy đủ.
- Bố cục thật đơn giản: một câu mở đầu, những câu chuyện, rồi một lời từ biệt nói thẳng với người đã mất.
- Giữ bài trong 3 đến 5 phút. Tức là khoảng 500 đến 750 chữ. Ngắn mà thật hơn dài mà đủ.
- Đọc to thành tiếng hai lần. Lần đầu để sửa những câu miệng bạn vấp, lần sau để tìm những chỗ bạn sẽ cần dừng lại thở.
Cách mở đầu điếu văn: những câu mở bài có hiệu quả
Bỏ qua câu "hôm nay chúng ta tề tựu về đây". Cả phòng đã biết vì sao họ có mặt. Hãy bước thẳng vào con người ấy:
- Chính lời của họ: "Ông tôi có sẵn một câu nói cho mọi tình huống. Câu ông thích nhất là..."
- Một khung cảnh: "Mới 6 giờ sáng mà cà phê đã pha xong, vì Maria vốn không tài nào ngủ nướng được."
- Một lời thú nhận thành thật: "Bố tôi mà thấy cảnh này thì ghét lắm. Bày vẽ quá, ghế nhiều quá."
Bất kỳ câu nào trong số đó cũng báo cho cả phòng biết, chỉ trong một hơi, rằng họ sắp được nghe về một con người thật chứ không phải ngồi cho hết một nghi lễ.
Một câu mở đầu hoàn chỉnh:
Tôi gặp Sam trong buổi bị phạt ở lại sau giờ học, mùa xuân năm 1987. Dĩ nhiên là cậu ấy vô tội. Cậu ấy khăng khăng như vậy suốt ba mươi bảy năm, và hôm nay tôi có nghĩa vụ hợp đồng phải nhắc lại: dĩ nhiên là cậu ấy vô tội.
Hài hước và những câu chuyện trong bài nói tiễn biệt
Có, bạn được phép hài hước. Tiếng cười trong đám tang không phải là bất kính. Đó là sự nhận ra: tiếng mà cả căn phòng bật lên khi một câu chuyện giống người đã mất đến mức nỗi đau buồn nới lỏng tay ra trong chốc lát. Hai nguyên tắc giữ cho nó an toàn. Hãy cười cùng người ấy, theo đúng cách họ từng tự cười mình, đừng bao giờ cười trên lưng họ. Và thử kể câu chuyện đó cho một người trong gia đình nghe trước; nếu người ấy cười được, cả phòng cũng sẽ cười được.
Đọc điếu văn mà không gục ngã giữa chừng
Ai cũng sợ vỡ òa giữa chừng bài nói. Vài cách phòng thân thực tế: in bài ra với cỡ chữ lớn, vì tay run và chữ nhỏ là kẻ thù của nhau. Đánh dấu vào những đoạn xúc động để nhắc mình dừng lại và thở. Để sẵn nước trong tầm tay. Cử một người đọc dự phòng cầm sẵn một bản, để nếu giọng bạn tắt thì những lời ấy vẫn được nói ra. Và hãy biết rằng nếu bạn có khóc, cả phòng cũng không vì thế mà xem thường bạn. Họ sẽ càng thương bạn hơn.
Vì sao nên tự viết điếu văn cho mình khi còn kịp
Đến đây là chỗ rẽ. Mọi điều phía trên đều mặc định rằng bài nói về bạn sẽ do người khác viết, trong tuần lễ tồi tệ nhất của họ, dựa vào trí nhớ, và bị hạn chót dí sau lưng. Còn một lựa chọn khác: tự kể câu chuyện của mình. Tự viết điếu văn cho mình không phải là chuyện u ám. Nó cùng một thôi thúc với một thư từ biệt: quyết định rằng những lời quan trọng nhất của ngày hôm đó nên thật sự là lời của bạn, và gỡ gánh nặng ấy khỏi vai người lẽ ra sẽ phải ngồi đoán xem bạn muốn nói gì.
Bạn biết những câu chuyện đó. Bạn biết chuyện nào là thật, phiên bản nào của câu đùa mới đúng, bạn tự hào nhất về điều gì, và bạn muốn cả phòng nghe điều gì sau cùng. Không ai viết bài nói ấy hay hơn bạn.
Cách tự ghi âm điếu văn của bạn bằng chính giọng bạn
Lời viết ra mới là một nửa. Bản ghi âm là nửa còn lại, và nó thay đổi toàn bộ ngày hôm đó. Hãy hình dung sự khác biệt: cả phòng đang chờ một người chủ lễ cầm tấm giấy ghi chú, rồi thay vào đó họ nghe thấy bạn. Nhịp nói của bạn, hơi ấm của bạn, câu đùa chỉ mình bạn thả ra mới trúng. Người ta mỉm cười. Có ai đó bật cười thành tiếng. Có người nghe lại một kỷ niệm mà chính họ đã quên là mình từng có. Đó là những cảm xúc mà một đám tang gần như không bao giờ có, và đó đúng là điều Goodbye App được tạo ra để làm cho thành hiện thực.
Đây là một tính năng có thật của thư từ biệt, không phải một ý tưởng suông. Khi bạn viết thư trên Goodbye App, mục sắp xếp tang lễ sẽ dẫn bạn đi qua những mong muốn thực tế (nghi lễ kiểu gì, ai nên đứng ra lo, bản nhạc nào được phát, có nên để mọi người quyên góp cho một tổ chức từ thiện do bạn chọn không), còn phần ghi âm chỉ hỏi bạn đúng một câu: bạn sẽ nói gì trong tang lễ của chính mình? Vài gợi ý rút ra từ phần hướng dẫn đó, và từ những người đã làm:
- Hãy ngắn gọn. Vài phút cho những khoảnh khắc quan trọng và lời biết ơn có sức nặng hơn một tiếng đồng hồ kể hết mọi thứ.
- Kể một câu chuyện thật hay mà cả phòng sẽ nhận ra, và cho phép mình kể nó một cách thích thú.
- Nói những lời cảm ơn mà bạn muốn được nói ra thật đúng ý.
- Kết bài hướng về phía trước: điều bạn mong cho những người đang ngồi nghe, chứ không chỉ những gì bạn để lại.
- Thêm những tấm ảnh hoặc đoạn video xứng đáng đi cùng giọng nói của bạn.
Chọn ai là người nhận, và khi nào bản ghi được gửi đi
Một bài điếu văn đã ghi âm chỉ có tác dụng nếu nó đến đúng tay vào đúng lúc, và không sớm hơn một khắc nào. Trên Goodbye App, thư và bản ghi âm của bạn hoàn toàn riêng tư cho tới ngày gửi mà bạn đã đặt. Bạn chọn người nhận bằng email, những người sẽ đứng ra lo ngày hôm đó, và bạn có thể cập nhật bản ghi âm bất cứ khi nào cuộc đời cho bạn một câu chuyện hay hơn. Bạn hẹn ngày gửi được xa đến 30 năm sau, dịch vụ miễn phí, và dùng được trên web và Android bằng 11 ngôn ngữ.
Những câu hỏi thường gặp về điếu văn
Một bài điếu văn nên dài bao nhiêu? Ba đến năm phút khi đọc, khoảng 500 đến 750 chữ trên giấy.
Có nên đưa yếu tố hài hước vào không? Có, khi nó cười cùng người đã mất chứ không cười nhạo họ. Những bài điếu văn hay nhất thường đều có.
Có thể tự viết điếu văn cho mình trước khi mất không? Có, và đó là một trong những điều tử tế nhất bạn có thể để lại: bài nói đã có sẵn, bằng lời của bạn, và không ai phải ngồi viết nó trong tuần lễ tồi tệ nhất của họ.
Có thể phát một lời nhắn ghi âm trong tang lễ không? Có. Các gia đình và người chủ lễ vẫn thường đưa bản ghi âm vào nghi lễ. Một bản ghi âm chuẩn bị từ trước chỉ cần một người giữ hộ, và việc hẹn ngày gửi tới những người nhận do bạn chọn chính là để làm việc đó.
Điếu văn và bài phát biểu trong tang lễ khác nhau thế nào? Trên thực tế thì không khác gì. Điếu văn là từ trang trọng; bài phát biểu trong tang lễ là cách phần lớn mọi người tìm kiếm. Cả hai đều chỉ những lời được nói ra cho một cuộc đời.
Every person has a legacy®
Bắt đầu
