Bạn nhận lời đọc điếu văn vì bạn thương người ấy, và giờ chỉ còn ba ngày nữa, mà ngay tại bàn bếp nhà mình bạn cũng không đọc nổi qua đoạn thứ hai. Lần đọc nào cũng vỡ ở đúng chỗ đó. Bạn bắt đầu hình dung ra cảnh ấy: cái bục, cả căn phòng, giọng bạn gãy trước mặt mọi người, và không có kế hoạch nào cho những gì xảy ra sau đó.
Hít một hơi. Mỗi ngày có hàng nghìn người đứng lên và làm đúng việc này, phần lớn trong số họ cũng từng chắc chắn là mình không làm nổi. Dưới đây là 12 cách thật sự giúp được bạn: cách sửa lại bài nói để nó thôi phục kích bạn, cách tập để giọng bạn đã từng đi qua những câu ấy, làm gì trên bục vào đúng lúc nước mắt trào lên, và những phương án dự phòng khiến lòng can đảm đến dễ hơn bằng cách làm cho thất bại không thể xảy ra. (Hướng dẫn này nói về việc đọc bài. Nếu bạn vẫn đang viết, hãy bắt đầu từ hướng dẫn viết điếu văn đầy đủ của chúng tôi rồi quay lại đây.)
Trước hết: khóc khi đọc điếu văn là chuyện bình thường, và không ai phán xét cả
Trước khi vào các cách làm, đây là sự thật mà tất cả đều dựa lên: nếu bạn khóc trên đó, tuyệt đối không có chuyện gì xấu xảy ra. Trong toàn bộ lịch sử các đám tang, chưa ai ra về mà nói: “bài nói hay đấy, tiếc mỗi cái khóc”. Căn phòng đó không phải một ban giám khảo đang chấm điểm bạn; đó là một nhóm người đang khóc cùng một hướng với bạn. Mục tiêu của hướng dẫn này không phải là làm cho bạn không rơi nước mắt. Mục tiêu là giữ cho bạn còn đọc tiếp được, một ngưỡng thấp hơn nhiều, và hoàn toàn trong tầm với.
Vì sao đọc thành tiếng lại khó hơn viết ra nhiều đến thế
Viết diễn ra trong đầu; nói diễn ra trong thân thể, mà thân thể mới là nơi nỗi đau mất mát đặt văn phòng của nó. Đọc thành tiếng chồng lên ba gánh nặng cùng một lúc: chính giọng bạn phát ra những chữ ấy làm chúng thành thật, những gương mặt trong phòng dội chúng trở lại gấp đôi, và nỗi run khi nói trước đám đông chất thêm lên trên nỗi mất mát. Cộng thêm một sự thật về âm thanh: cổ họng siết lại làm giọng bạn đổi khác, bạn nghe thấy điều đó, và nó lại siết chặt thêm nữa, thế là bạn có cái vòng xoáy ai cũng sợ. Mỗi cách dưới đây đánh vào một trong ba gánh nặng đó. Không cách nào đòi bạn phải bớt cảm xúc đi. Chúng chỉ dời cảm xúc sang những khoảnh khắc không phải là lúc đứng trên bục.
Sửa lại những câu khó nhất trước cả khi bạn đứng lên
1. Tìm ra những câu làm bạn vỡ, và tháo ngòi chúng. Đọc bài nói thành tiếng một lần, một mình, và đánh dấu mọi câu làm giọng bạn nghẹn lại. Những câu đó không dở; chúng là những câu chịu lực. Giờ hãy sửa từng câu một: thường thì chuyển nó lên sớm hơn, rút ngắn lại, hoặc tách nó thành hai câu giản dị hơn sẽ giữ được ý mà bỏ đi được cú phục kích.
Trước khi sửa: “Tôi không biết sống thế nào trong một thế giới không có bà ấy.” Sau khi sửa: “Bà ấy đã dạy tôi gần như mọi thứ tôi biết. Mọi người cứ nhìn tôi dùng nó.” Cùng một tình thương. Chỉ một trong hai câu là nói thành tiếng được.
2. Để một câu trích dẫn gánh chỗ nặng nhất. Câu mà bạn không nói nổi bằng lời của chính mình, hãy giao nó cho lời của người khác: một câu thơ, một câu hát, một điều người ấy hay nói. Đọc một câu trích dẫn đặt một khoảng cách nhỏ giữa bạn và câu ấy, và một khoảng cách nhỏ thường là đủ.
3. Kết ở chỗ ấm áp, đừng kết ở mép vực. Những bài kết bằng “vĩnh biệt mãi mãi” đẩy bạn vào câu khó nhất của mình khi bình xăng đã cạn. Thay vào đó, hãy kết bằng lòng biết ơn hoặc bằng một nụ cười: câu chuyện có bài học trong đó, điều người ấy hẳn sẽ nói về buổi tụ họp hôm nay. Hãy thiết kế cú hạ cánh sao cho nó là phần dễ nhất, vì bạn sẽ bay đoạn kết bằng chút hơi cuối cùng.
Tập đọc thành tiếng: cách ghi âm rồi nghe lại
4. Tự ghi âm lúc bạn đọc, rồi nghe lại. Đây là giờ chuẩn bị đáng giá nhất trong tất cả. Ghi âm trọn bài trên Goodbye App (miễn phí, và riêng tư, chỉ mình bạn nghe), rồi nghe lại như một người dựng băng: giọng chao ở chỗ nào, chỗ nào bạn đọc vội, câu nào cần một khoảng lặng ở sau chứ không phải ở trước. Rồi ghi âm lại lần nữa. Mỗi lần như vậy đốt bớt một phần điện tích cảm xúc; khoa học về nỗi đau mất mát gọi đó là sự quen dần, còn những người từng đọc thì gọi là “đến lần thứ ba, tôi mới thở được”. Bạn không tập để cảm xúc biến mất. Bạn đang giới thiệu giọng mình với những chữ ấy ở một nơi an toàn, để cái bục không phải là lần gặp đầu tiên của chúng.
5. Tập cả hoàn cảnh, không chỉ tập chữ. Một lần thôi: đứng lên, đi giày, cầm những trang giấy đã in, đọc ở âm lượng thật. Thân thể hiểu mọi thứ theo nghĩa đen: một bài chỉ tập lẩm nhẩm trên ghế sofa sẽ là một bài khác hẳn khi đứng trước bục. Hãy cho thân thể bạn một buổi tổng duyệt đầy đủ, để trong khoảnh khắc ấy không có gì là mới, ngoài căn phòng.
Hít thở và trấn tĩnh: những cách dùng được ngay trên bục
6. Thở ra dài hơn hít vào. Mẹo sinh lý duy nhất đáng thuộc lòng: một hơi thở ra chậm, dài hơn hơi hít vào, chính là cần gạt làm dịu mà cơ thể vốn có sẵn. Trước khi bước lên, làm bốn hơi như vậy. Đứng ở bục rồi, thêm một hơi nữa trước chữ đầu tiên. Sẽ không ai để ý; ai cũng đợi người đọc điếu văn dừng lại lấy hơi.
7. Đặt vững hai bàn chân và giữ lấy một thứ gì đó. Hai bàn chân đặt phẳng, trọng lượng chia đều, hai tay đặt lên bục hoặc lên trang giấy. Việc bám trụ như vậy cho adrenaline một chỗ để đi, và chặn cơn run trước khi nó lên tới giọng bạn.
8. Chậm lại còn hai phần ba tốc độ và thêm những khoảng lặng. Nỗi đau mất mát làm người ta nói nhanh hơn, mà nói nhanh thì cổ họng siết lại. Hãy đánh dấu các khoảng lặng ngay trên bản in, dấu thật hẳn hoi, sau mỗi nhịp của câu chuyện. Với căn phòng, một khoảng lặng đọc ra như sự trang trọng. Với bạn, đó là một hơi thở đã được sắp sẵn. Cùng một mẹo, hai người nghe khác nhau.
Làm gì vào đúng lúc nước mắt trào lên
9. Dừng lại, uống một ngụm, nhìn xuống, đọc tiếp. Hãy thống nhất trước với chính mình về trình tự chính xác: dừng giữa câu nếu cần, uống ngụm nước bạn đã đặt sẵn ở đó, nhìn vào trang giấy (đừng nhìn hàng ghế đầu; hàng ghế đầu toàn những người bạn thương đang khóc, mà cái đó thì lây), rồi đọc lại từ đầu câu. Trình tự ấy quan trọng, vì một cách gượng dậy đã được tập trước thì không thể xoáy đi đâu được. Nó chỉ việc chạy.
10. Gọi tên nó ra và đi tiếp. Nếu giọng bạn vỡ hẳn ra, cứ nói thẳng, thành tiếng, nhẹ nhàng thôi: “Mọi người chờ tôi một chút. Ông ấy mà thấy cảnh này thì cười lắm.” Gọi tên khoảnh khắc đó sẽ xả đi áp lực phải giấu nó, và cả căn phòng thở ra cùng bạn. Bình tĩnh không phải là không có nước mắt; bình tĩnh là có sẵn một nước đi tiếp theo. Từ giờ bạn luôn có một nước đi như thế.
Chuẩn bị phương án dự phòng để lòng can đảm đến dễ hơn
11. Ghi âm bản hoàn chỉnh làm người đóng thế cho bạn. Khi các bản ghi lúc tập đã tốt lên, hãy giữ lại bản hay nhất. Gửi nó cho một người bạn tin tưởng trước buổi lễ (trên Goodbye App, một bản ghi âm vẫn riêng tư cho tới khi bạn chọn chia sẻ nó, và bạn có thể hẹn ngày gửi để bản ghi đến với họ qua email). Từ lúc đó, lời tưởng nhớ đã tồn tại, bất kể chuyện gì xảy ra trên bục: nếu bạn chỉ đọc nổi một nửa, người chủ lễ có thể bật phần còn lại, bằng chính giọng bạn, đúng như bạn đã định. Những người từng đọc kể lại một hiệu ứng lạ lùng nhất: biết rằng bản ghi âm có ở đó thường lại chính là điều khiến nó thành không cần đến.
12. Dặn dò trước một người đọc thay cho tình huống xấu nhất. Hãy nhờ một người vững vàng ngồi dò theo trên một bản in, với một tín hiệu đơn giản: nếu bạn gõ hai cái lên bục, họ bước lên và đọc nốt. Gần như chắc chắn là bạn sẽ không gõ. Nhưng bước tới bục khi trong người có sẵn một chiếc dù thì cách bước đã khác.
Lời dặn ấy chỉ cần năm dòng:
Nếu tôi gõ hai cái lên bục thì đến lượt bạn. Đọc chậm thôi, nhớ đọc cho ra câu đùa về chiếc thuyền, và đừng để ai bỏ qua đoạn cuối. Tôi đang giao cho bạn những chữ hay nhất của tôi. Bạn biết điều đó nghĩa là gì, khi nó đến từ tôi.
Có nên nhờ người khác đọc thay bạn không?
Nói thật, đôi khi là nên. Nếu bạn là con, là bạn đời, là người gần gũi nhất trong những người gần gũi, thì không có luật nào bắt tình thương phải được chứng minh trước một cái bục. Viết bài điếu văn rồi nhờ một giọng nói vững hơn đọc nó lên vẫn là một hành động tưởng nhớ trọn vẹn. Bật một bản ghi âm bạn đã thu trong lúc bình tĩnh cũng vậy. Những lời ấy mới là món quà; người mang chúng đi chỉ là chuyện sắp xếp. Hãy chọn cách nào để lời của bạn đến nơi còn nguyên vẹn, và bỏ đi cái ý nghĩ rằng lựa chọn khó nhất là lựa chọn thương yêu nhất. Những người trong căn phòng đó muốn hai điều: được nghe về người đã mất, và thấy bạn ổn. Bất cứ hình thức nào mang lại được cả hai điều đó đều là đúng.
Một nghi thức đơn giản cho buổi sáng hôm làm lễ
Ăn chút gì đó. Đọc bài thành tiếng một lần, ở nhà, cứ khóc thoải mái; hãy nghĩ về nó như mở vòi cho nước chảy đến khi nước trong lại. In hai bản chữ to, có đánh số trang. Đặt sẵn nước ở bục từ sớm. Tìm người đọc thay của bạn và xác nhận lại tín hiệu. Rồi thôi, đừng tập nữa: sau lần đọc buổi sáng ấy, bài nói đã sẵn sàng hết mức nó có thể sẵn sàng, và đọc lại thêm chỉ khiến nó mở ra lần nữa. Thời gian còn lại, hãy dành cho con người, đừng dành cho trang giấy.
Nếu rốt cuộc bạn vẫn khóc: điều mọi người thật sự nhớ
Hỏi bất cứ ai về bài điếu văn hay nhất họ từng nghe. Họ sẽ không kể cho bạn nghe giọng người đọc có giữ được hay không. Họ sẽ kể câu chuyện về chuyến đi câu, kể cái câu đúng đến mức cả căn phòng vừa cười vừa khóc cùng một lúc. Những giọt nước mắt bạn đang sợ, với tất cả những người khác, chính là bằng chứng cho tấm giấy chứng nhận duy nhất có giá trị ở trên đó: bạn đã thương người ấy. Vậy nên hãy chuẩn bị bằng tất cả những gì ở trên, hãy bước lên với chiếc dù đã gấp sẵn, và biết rằng mọi phiên bản của những gì xảy ra sau đó, phiên bản giọng vững vàng, phiên bản giọng vỡ ra, phiên bản chị gái bạn đọc nốt trang cuối, đều được tính là bạn đã làm việc đó thật đẹp.
Every person has a legacy®
Bắt đầu
