
Những người khác trong tang lễ mất một người cha, một người bạn, một người anh, một đồng nghiệp. Còn bạn mất người vẫn ngồi ăn sáng với mình. Và đâu đó trong mấy ngày vừa rồi, giữa những cuộc điện thoại và đống giấy tờ, có người đã hỏi khẽ xem bạn có muốn nói đôi lời không. Điếu văn cho chồng hay cho vợ là bài duy nhất do chính người mà cả phòng đang lo cho viết ra.
Dưới đây là sáu lời tiễn biệt: của người vợ sau bốn mươi sáu năm, của người chồng nói về vợ, của người vợ sau một trận bệnh dài, của người vợ trẻ có chồng mất đột ngột, của người vợ sau nói trước mặt các con riêng đã lớn của chồng, và một bài ngắn kết bằng lời cảm tạ của gia đình. Trong tang lễ của người Việt, bài điếu văn chính thức thường do đại diện ban lễ tang đọc; những bài ở đây không thay cho nó, mà là lời riêng của người bạn đời, nói bên cạnh nó. Thời lượng ghi ở đầu mỗi bài, và sau mỗi bài là một hai dòng về vì sao bài ấy có sức nặng. Trước đó là câu hỏi chỉ người vợ, người chồng mới phải trả lời trước tiên: có đứng lên nói hay không.
Lời tiễn biệt chồng, tiễn biệt vợ đòi hỏi gì ở bạn
Bạn biết nhiều nhất, còn cả phòng biết một người khác. Đồng nghiệp biết người điều hành cuộc họp. Các con biết một người cha, người mẹ. Bạn biết người ấy lúc sáu giờ sáng và vào cuối một ngày tồi tệ. Phần lớn những điều bạn biết không nói được trước đám đông, mà cũng không cần nói. Một chuyện nhỏ từ bên trong cuộc hôn nhân là đủ.
Bạn cũng là chủ nhà. Người ta sẽ lần lượt tới nắm tay bạn. Ở nhiều gia đình, người vợ hay người chồng còn được trông đợi nói lời cảm tạ bà con đã đến, có khi ngay trong cùng một hơi với lời tưởng nhớ. Đó là hai việc khác nhau, và nên biết rõ mình được nhờ làm việc nào.
Các con bạn đang nghe. Dù các con sáu tuổi hay sáu mươi, điều bạn nói về bố hay mẹ chúng là một câu chúng sẽ giữ. Hãy nói một điều chúng mang theo được.
Không ai đòi bạn phải bình tĩnh. Một căn phòng sẽ chờ người vừa mất chồng, mất vợ lâu hơn chờ bất cứ ai. Đó là một sự tử tế mà bạn được phép dùng.
Có nên tự mình đứng lên nói
Bạn không buộc phải nói. Ở ta, vợ hoặc chồng của người mất thường không lên nói, lời cảm tạ hay do con trưởng hoặc một người đại diện gia đình nói thay, và không ai nghĩ kém đi về họ. Có ba cách làm tử tế, và cả ba đều là lời tiễn biệt của bạn.
- Tự viết và tự đọc. In chữ thật to, giữ dưới năm phút, và đưa một bản thứ hai cho người ngồi hàng đầu, để họ đọc nốt nếu bạn dừng lại.
- Tự viết và nhờ người khác đọc. Con trai, con gái, em gái, hay người điều hành buổi lễ. Họ mở đầu bằng một câu: "Đây là lời của mẹ tôi, và mẹ nhờ tôi đọc thay." Cả phòng vẫn nghe ra bạn.
- Nói hai phút rồi cảm tạ. Một lời tưởng nhớ ngắn, rồi lời cảm tạ của gia đình gửi tới những người đã đến. Bài cuối cùng trên trang này được dựng theo cách đó.
Hãy quyết bằng một phép thử: đọc to bản nháp, một mình, hai lần. Nếu lần thứ hai bạn đọc được tới cuối, nhiều khả năng hôm ấy bạn cũng đọc được. Nếu không, hãy chọn cách thứ hai và đừng xin lỗi ai vì điều đó.
Chọn bài gần với hoàn cảnh của bạn nhất
Những cặp vợ chồng ở đây đều là hư cấu. Hãy bắt đầu từ bài có hoàn cảnh gần với bạn nhất, đặt tên người nhà bạn và căn bếp nhà bạn vào, rồi đọc ghi chú bên dưới để thấy điều gì giữ cho bài ấy đứng vững. Thời lượng được tính theo khoảng 130 chữ mỗi phút, nhịp của một người đọc chậm trong một căn phòng đông người.
Nếu bạn cần bản một hoặc hai phút, bài ví dụ điếu văn ngắn của chúng tôi có hai bài cho vợ hoặc chồng. Nếu bạn muốn bắt đầu từ một trang giấy trắng, phương pháp nằm trong hướng dẫn của chúng tôi về cách viết điếu văn. Còn nếu bạn đang viết cho bố hay mẹ mình, bên cạnh người vừa mất bạn đời, hãy xem những bài điếu văn cho mẹ và các ví dụ điếu văn cho cha.
Lời của người vợ, sau một cuộc hôn nhân dài
Khoảng ba phút rưỡi khi đọc thành tiếng. Một người vợ gần bảy mươi, bốn mươi sáu năm chung sống với một người đàn ông ít lời.
Bốn mươi sáu năm, sáng nào chồng tôi cũng mang cho tôi một cốc chè nóng lúc sáu giờ kém mười. Tôi muốn kể về cốc chè ấy, vì đó là điều thật nhất tôi biết về ông, và vì phần đông mọi người ở đây chỉ biết ông Thành hay sang sửa giúp cái máy bơm.
Chuyện bắt đầu ngay tuần chúng tôi cưới. Tôi hai mươi ba tuổi, tôi ghét buổi sáng, và ông nhận ra điều đó trước cả tôi. Ông đặt cốc chè xuống đầu giường phía tôi nằm, nói "Sáu giờ kém mười rồi, mình ơi," rồi đi xuống nhà. Ông không đợi được cảm ơn. Bốn mươi sáu năm, tôi không nghĩ ông từng đợi được cảm ơn về bất cứ việc gì.
Ông không phải người biết ăn nói. Hôm con gái đầu ra đời, ông đứng ở cửa phòng bệnh trọn một phút rồi nói: "Ừ. Con đây rồi." Hôm ông nghỉ hưu, cơ quan làm bữa liên hoan chia tay, và cả bài đáp lời của ông là "Anh em đối với tôi tử tế cả," rồi ông ngồi xuống. Có người tưởng thế là lạnh. Ngược lại thì có. Ông cho rằng lời nói thì rẻ, còn thương thì phải làm cho người ta thấy.
Nên ông làm. Ông làm bằng cái xe máy dắt sẵn ra cổng, lau khô yên, những sáng mùa đông tôi đi làm ca. Ông làm bằng cái mái hiên ông lợp lại cho bà cụ ở một mình bên cạnh mà không hề nhắc với bà ấy hay với tôi; nhiều năm sau tôi mới biết, do bà ấy kể. Và ông làm lúc sáu giờ kém mười.
Tuần này tôi đã ngồi đếm, vì không ngủ được. Tính ra hơn mười sáu nghìn cốc chè. Ông có bỏ vài hôm, những lần đi vắng, và hai tuần ông mổ thay khớp háng, khi tới lượt tôi mang lên cho ông, còn ông thì chê nhạt.
Cốc cuối cùng là thứ Ba cách đây ba tuần. Lúc ấy tay ông đã run, và một nửa sánh ra khay. Ông nói "Sáu giờ kém mười rồi, mình ơi," y như cốc đầu tiên.
Hà, Minh: bố thương các con đúng theo cách bố thương mẹ, nghĩa là lặng lẽ và không nghỉ một ngày nào. Nếu có lúc nào các con từng tự hỏi thì đừng hỏi nữa. Mẹ đã ở đó.
Ba tuần nay tôi tự pha chè cho mình, và pha dở lắm. Nhưng tôi pha lúc sáu giờ kém mười. Ai muốn làm gì cho ông Thành thì xin đừng mang vòng hoa. Hãy mang một cốc chè nóng lên gác cho một người nào đó, và đừng đợi được cảm ơn.
Vì sao bài này có sức nặng: một thói quen đứng thay cho cả cuộc hôn nhân, và cả phòng thấy người đàn ông ấy qua nó mà không cần một tính từ nào. Ba câu cộc lốc của ông được chép lại nguyên văn, nên những người biết ông nghe ra giọng ông. Đoạn nói với các con chỉ dài mấy câu và trả lời đúng câu hỏi mà con cái của một người cha ít lời vẫn mang trong lòng. Nếu chồng hay vợ bạn là người ít nói, đừng tả điều đó. Hãy chép lại mấy lời ít ỏi mà họ đã nói.
Lời của người chồng, nói về vợ
Khoảng ba phút rưỡi khi đọc thành tiếng. Một người chồng ngoài sáu mươi, có người vợ quán xuyến cả nhà, cả cuốn lịch và gần hết cái ngõ.
Tôi đã được dặn là nói ngắn thôi. Người dặn là bà Lan, hồi tháng Ba, trên xe, bằng cái giọng bà ấy vẫn dùng mỗi lần tôi phơi quần áo sai cách. Nên nếu tôi nói dài, mọi người biết mách ai rồi đấy.
Tôi gặp bà ấy ở một bến xe buýt, một chiều mưa năm 1984. Bà ấy có ô, tôi thì không. Bà ấy nhìn tôi một lúc lâu rồi bảo: "Thôi, vào đây." Từ bấy tới giờ tôi vẫn đứng dưới cái ô ấy.
Mọi người biết bà Lan hay lo việc. Bữa liên hoan cuối năm của ngõ, lịch đón trẻ, đợt quyên góp cho nhà ông bà Hòa sau vụ cháy. Trong bếp bà ấy có một ngăn kéo, trong đó có một tờ ghi cho từng người ở đây. Ngày giỗ, ngày sinh, ai dị ứng thứ gì, mẹ ai đang nằm viện. Tôi vẫn hay trêu bà ấy về cái ngăn kéo. Thứ Năm vừa rồi tôi mở nó ra, và tôi phải ngồi xuống.
Điều có lẽ mọi người chưa biết là bà ấy lo như thế để làm gì. Bà Lan lớn lên trong một nhà không ai nhớ gì cho ai. Cái ngày sinh trong giấy tờ của bà ấy là ngày người ta ghi đại, vì cả nhà không ai nhớ ra. Bà ấy kể với tôi đúng một lần, hồi mới quen, rồi không bao giờ nhắc lại. Bà ấy chỉ lo sao cho, suốt bốn mươi năm, chuyện đó không xảy ra với bất cứ ai trong tầm tay mình.
Bà ấy không nhẹ nhàng gì đâu. Ai tới muộn là bị nói. Ai mang sai món tới bữa liên hoan là bị nói, rồi được phát một tờ danh sách. Con trai tôi bảo câu đáng sợ nhất trong tiếng Việt là "Mẹ ghi ra giấy cho rồi đấy." Nhưng mọi người thử nghĩ một chút xem, bao nhiêu người đang ngồi đây là vì, vào một tuần khốn khó nào đó, có một cặp lồng cháo treo sẵn ở cổng, kèm mảnh giấy dặn hâm lại thế nào.
Trong bệnh viện, bà ấy viết cho tôi một danh sách. Hai trang. Có số điện thoại ông thợ sửa bình nóng lạnh, ngày đóng tiền điện, và nấu cơm thì đong mấy bát nước. Dòng cuối cùng ghi: "Mời mọi người tới nhà. Ông sẽ không muốn đâu. Cứ mời."
Vậy nên tôi mời mọi người. Nhà đang bừa, và tôi không tìm thấy bộ ấm chén đẹp. Cứ tới. Cứ mang sai món. Giờ không còn ai nói mọi người nữa đâu.
Cảm ơn bà vì cái ô, bà Lan ạ. Tôi nói ngắn rồi đấy. Gần như thế.
Vì sao bài này có sức nặng: bài mở bằng một câu đùa tự giễu mà chính bà hẳn cũng sẽ nói, và câu ấy báo cho cả phòng biết họ được phép mỉm cười. Chỗ rẽ nằm trọn trong một đoạn, khi cái thói quen ai cũng trêu được lần về tận gốc của nó. Những cái tật của bà có mặt trong bài, kể bằng lòng thương, và nhờ chúng mà lời khen đáng tin. Và chính tờ danh sách của bà cho ông đoạn kết, nên lời dặn cuối cùng trong bài là của bà.
Sau một trận bệnh dài
Khoảng ba phút rưỡi khi đọc thành tiếng. Một người vợ ngoài năm mươi, chồng mất sau hai năm chống chọi với ung thư. Bài được viết để trả lại cho cả phòng người đàn ông của những năm trước khi bệnh.
Hai năm vừa rồi, ai hỏi thăm anh Dũng cũng hỏi về các con số. Kết quả chụp chiếu thế nào, truyền hóa chất tới đợt mấy, anh ấy chịu có nổi không. Mọi người hỏi là quý, và lần nào tôi cũng biết ơn. Nhưng tôi đã có hai năm của căn bệnh rồi, và hôm nay tôi xin được có lại chồng tôi trong mấy phút.
Anh Dũng hát dở nhất trong những người tôi từng biết, và hễ có dịp là anh hát. Đám cưới, tất niên, có lần giữa một bãi gửi xe vì loa nhà ai đó bật đúng bài anh thích. Anh có đúng một kiểu hát. Các con gọi đó là giọng máy khoan. Anh hát như thế ở đám cưới của chúng tôi, trước mặt bà nội tôi, và bà hỏi, khá to: "Thằng này nó có làm sao không?"
Anh dạy địa lý hai mươi sáu năm, và anh không đi ngang qua một con sông nào mà không nói cho bạn biết nó chảy về đâu và vì sao. Anh đọc bản đồ để giải trí. Anh đưa cả nhà đi lạc ở bốn tỉnh, lần nào cũng hết sức tự tin, và lần nào cũng nói đúng một câu: "Mình không lạc. Mình đang ở một chỗ anh chưa tới bao giờ."
Hai năm vừa rồi tôi nghĩ tới câu ấy rất nhiều. Anh nói nó một lần trong bệnh viện, ở hành lang ngoài khoa ung bướu, khi hai vợ chồng đi nhầm thang máy. Cô điều dưỡng bật cười. Lúc đó thì tôi không cười.
Tôi muốn nói một điều về căn bệnh, rồi tôi xong với nó. Anh ấy sợ, anh ấy không phải lúc nào cũng can đảm, có những hôm anh ấy rất khó ở cùng, và tôi không muốn ai ở đây đang bệnh, hay đang thương một người bệnh, nghĩ rằng việc này phải làm cho thật đẹp. Không phải thế. Vào những ngày tệ nhất, điều anh làm là hỏi hôm nay của tôi thế nào, rồi nghe câu trả lời. Chỉ có vậy. Thế là đủ.
Với các chị điều dưỡng tầng bốn, hôm nay có ba chị ở đây: các chị đã thuộc anh ấy thích kéo rèm thế nào. Cảm ơn các chị.
Khôi, Ly: bố ốm hai năm, còn bố là chính bố suốt năm mươi mốt năm. Các con hãy giữ lấy năm mươi mốt năm ấy.
Bài hát lát nữa mở lên lúc đưa anh đi là bài anh chọn. Anh nhờ tôi nhắn mọi người rằng giọng máy khoan được phép cất lên.
Vì sao bài này có sức nặng: bài gọi tên điều cả phòng đã làm suốt hai năm, rồi nói thẳng ra là xin một điều khác. Căn bệnh được dành một đoạn thật thà, đoạn ấy cho mọi người từng chứng kiến nó thôi phải giả vờ, và phần còn lại thuộc về người đàn ông ấy. Câu nói với các con là một phép tính mà chúng có thể nhẩm lại cho mình nhiều năm sau. Nếu trận bệnh kéo dài, hãy dành cho nó một đoạn, nói một điều thật về nó, rồi quay về với con người.
Khi chồng mất đột ngột
Khoảng ba phút khi đọc thành tiếng. Một người vợ ngoài ba mươi có hai con nhỏ, chồng mất mà không hề có dấu hiệu gì báo trước. Một người chồng gần như dùng nguyên được bài này.
Chín ngày trước, anh Tuấn dắt xe ra cổng đi làm và gọi với vào: "Đừng cho con đi đôi giày khủng long tới trường nữa đấy." Đó là câu cuối cùng anh nói với tôi. Cả tuần nay tôi giận chuyện đó. Tôi muốn một câu hay hơn. Một câu viết lên thiệp được.
Tôi đổi ý rồi. Đó đúng là anh Tuấn. Anh đang nghĩ tới đôi giày. Lúc nào anh cũng nghĩ tới đôi giày, tới hộp cơm trưa, tới chuyện quai mũ bảo hiểm của con đã cài chặt chưa. Lần nào anh cũng kiểm tra cái quai mũ ấy, kể cả khi tôi vừa cài xong, kể cả khi tôi bảo anh là tôi vừa cài xong.
Tôi sẽ không nói với mọi người rằng chuyện này có lý lẽ gì. Anh mới ba mươi tám tuổi. Trên tủ lạnh nhà tôi có một tờ ghi những việc sẽ làm khi các con lớn hơn, và việc đầu tiên là "ngủ". Tôi cũng sẽ không nói rằng anh đã tới một nơi tốt hơn. Anh thích nơi này. Anh thích ở đây, với mẹ con tôi, vào sáng thứ Bảy, đứng bếp tráng bánh theo hình con vật mà Na đòi, và lần nào cũng hỏng.
Điều tôi nói được là chín năm với anh như thế nào. Chín năm ấy dễ. Không phải là không có chuyện gì khó. Ý tôi là làm vợ anh thì dễ. Anh xin lỗi trước. Việc gì anh cũng nhận nửa chán hơn. Khi tôi được nhận vào chỗ làm tôi mong, mà như thế nghĩa là anh phải đưa đón con suốt một năm, anh nói "Tốt," rồi đi học tết tóc cho Na.
Na sáu tuổi, Bin ba tuổi, và hôm nay hai đứa ở nhà với dì. Rồi sẽ có ngày chúng hỏi tôi bố là người thế nào, và tôi sợ mình kể sai. Nên tôi xin mọi người một việc. Ai có một chuyện về anh Tuấn, xin hãy viết ra ngay trong tuần này, khi còn nhớ, rồi gửi cho tôi. Nhất là những chuyện nhỏ. Tôi sẽ giữ từng chuyện trong một cái hộp, và các con tôi sẽ có một người bố làm bằng những ngày thứ Ba của cả trăm người.
Anh Tuấn. Con đã đi đôi giày khủng long. Em cho đấy. Là anh thì anh cũng cho thôi.
Vì sao bài này có sức nặng: bài từ chối hai câu mà người ta hay nói sau một cái chết đột ngột, rằng chuyện này có lý lẽ và rằng anh đã ở một nơi tốt hơn, và người nghe biết ơn khi có ai đó từ chối giùm họ. Câu nói cuối cùng rất đời thường trở thành bức chân dung. Và lời nhờ cậy trao cho một căn phòng đang bất lực một việc thật, có hạn hẳn hoi. Nếu bạn nhờ mọi người viết lại một câu chuyện, hãy nói rõ gửi về đâu, và nhắc lại lần nữa lúc tiễn khách.
Người vợ sau, nói trước mặt các con riêng của chồng
Gần ba phút khi đọc thành tiếng. Người vợ sau, chung sống mười bốn năm, nói sau con trai của ông, trong lúc các con đã lớn của ông và mẹ của họ cùng có mặt.
Quân vừa kể với mọi người về người bố đã dạy anh bơi qua sông, và tôi không thêm được chữ nào vào đó. Tôi không biết người đàn ông ấy. Tôi gặp ông Bình năm ông năm mươi sáu tuổi, tôi có ông mười bốn năm, và tôi xin kể về mười bốn năm ấy, vì đó là quãng duy nhất tôi làm chứng được.
Lúc tôi gặp ông, phần lớn sai lầm trong đời ông đã phạm xong, và ông biết rõ đó là những sai lầm nào. Ngay buổi tối thứ hai, ông nói với tôi rằng hồi các con còn nhỏ ông đã làm việc quá nhiều, và với quãng thời gian còn lại, ông sẽ không lặp lại chuyện đó. Tôi tưởng ông nói cho hay. Không phải. Suốt mười bốn năm, ông ngồi xe khách bốn tiếng để về dự từng cái sinh nhật. Ông thuộc tên cô giáo của từng đứa cháu. Bữa cơm nào ông cũng để điện thoại trên bàn, phòng khi có đứa nào gọi, và hễ các con gọi là ông đứng dậy khỏi mâm.
Quân, Hương, Thảo: dì chưa bao giờ là mẹ các con và cũng chưa bao giờ cố làm mẹ. Các con có mẹ, mẹ đang ngồi đây, và lần nào nhắc tới mẹ các con trước mặt dì, ông Bình cũng nói bằng sự kính trọng. Điều dì kể được, với tư cách người ngồi đối diện ông bên mâm cơm, là gương mặt ông ra sao khi điện thoại reo và đó là một trong ba đứa. Dì đã thấy cảnh ấy vài nghìn lần. Các con nên biết.
Ông với tôi đến với nhau muộn, mỗi người một đống đồ đạc và một nếp sống riêng, và mọi chuyện êm được là vì ông đã qua cái tuổi phải làm bộ. Ông tử tế với tôi từng ngày một trong suốt thời gian tôi biết ông. Ở tuổi chúng tôi, người ta không cần nhiều hơn thế.
Những năm đầu là của các con. Mười bốn năm cuối, nếu các con cho phép, là của dì. Dì sẽ giữ gìn chúng.
Vì sao bài này có sức nặng: ngay câu đầu, bài trả quãng đời dài về cho những người có quyền với nó, và chỉ nhận phần bà đã sống. Người vợ trước được nhắc tới một lần, giản dị, không để lại chút gì cho ai phải chạnh lòng. Và bà kể cho các con của ông đúng điều chỉ mình bà nhìn thấy được. Nếu bạn là người vợ sau hay người chồng sau, hãy nói rõ những năm nào là của mình, và trao cho các con của người ấy một điều họ không thể tự biết.
Một bài ngắn, kèm lời cảm tạ của gia đình
Hơn hai phút một chút khi đọc thành tiếng. Ở nhiều nơi, người vợ hay người chồng nói sau cùng, nói ngắn, và được trông đợi cảm tạ bà con đã đến. Bài này làm cả hai việc, theo đúng thứ tự ấy.
Tôi xin nói ngắn, vì bà Mai nhà tôi không chịu nổi những bài nói dài và thế nào cũng đang nhìn đồng hồ.
Chúng tôi lấy nhau ba mươi mốt năm. Trong ngần ấy năm, bà ấy thắng mọi trận cãi về chuyện đi đường nào, và bà ấy nói đúng về căn nhà, về con chó, và về ông em trai tôi. Bà ấy vừa nấu vừa hát, lúc nào cũng bốn bài ấy, và tối nay tôi sẵn lòng đổi rất nhiều thứ để lại được bực mình vì một bài trong số đó.
Bà ấy bệnh không lâu, và bà ấy vẫn là mình cho tới cuối. Tối cuối cùng, bà ấy bảo tôi là giàn mướp cần tưới. Chuyện đó bà ấy cũng nói đúng.
Thay mặt gia đình, tôi và hai con gái xin cảm tạ bà con nội ngoại, bạn bè, hàng xóm đã tới thắp hương và tiễn đưa bà Mai. Có người đã đi một quãng đường rất xa. Xin cảm ơn các bác sĩ, điều dưỡng khoa chăm sóc giảm nhẹ đã chăm cho cả bốn người nhà tôi, và cảm ơn hàng xóm, những người từ hôm mồng chín tới giờ chưa để tôi phải nấu một bữa nào. Cảm ơn những lá thư chia buồn. Tôi đã đọc hết, và tôi sẽ trả lời, từ từ. Trong lúc tang gia bối rối, có điều gì sơ suất, xin bà con lượng thứ.
Bà Mai hẳn sẽ muốn tôi nói rằng gia đình có chuẩn bị bữa cơm ở ngay bên cạnh, và không ai được ra về với cái bụng đói. Mời bà con ở lại dùng cơm, và kể cho hai đứa con gái tôi một chuyện về mẹ chúng. Hai đứa đang gom những chuyện ấy.
Vì sao bài này có sức nặng: lời tưởng nhớ chỉ là mấy câu chi tiết mộc mạc, còn lời cảm tạ thì cụ thể, nên không nửa nào nghe như văn mẫu. Hãy cảm ơn theo từng nhóm người, đừng kể tên từng người; một danh sách tên thế nào cũng sót ai đó. Hãy kết bằng việc nói cho mọi người biết tiếp theo đi đâu. Một căn phòng vừa được cảm tạ cần có người bảo rằng họ được phép đứng dậy.
Nói trước mặt các con của bạn
Hãy cho các con xem bài nói trước ngày ấy, dù các con ở tuổi nào. Con cái đã lớn không nên lần đầu biết một điều gì về cuộc hôn nhân của bố mẹ mình từ trên bục, còn con nhỏ thì vững hơn khi biết trước sẽ có chuyện gì. Hãy nói với các con một lần, gọi tên, trong một hai câu. Đừng nói thay các con: "các con đau đớn vô cùng" là câu để chúng tự nói, hoặc không nói.
Nếu các con còn nhỏ, hãy báo trước rằng có thể bạn sẽ khóc và như thế không sao cả, rồi xếp cho các con ngồi cạnh một người chúng tin. Nếu các con đã lớn và một đứa cũng lên nói, hãy thống nhất ai kể chuyện nào, và bạn nói sau cùng. Người vợ, người chồng là người khép lại; không ai nên phải nói sau bạn.
Hãy bỏ ra ngoài bất cứ điều gì là để tính sổ, với một gia đình, một bệnh viện hay với chính người đã mất. Tang lễ không phải chỗ cho việc đó, và các con bạn sẽ nhớ là bạn đã làm thế ở đấy. Nếu cuộc hôn nhân từng khó khăn, bạn vẫn có thể nói thật về những gì tốt đẹp trong đó, nói ngắn, rồi dừng. Bài mẫu cho một mối quan hệ vốn phức tạp trong trang ví dụ điếu văn ngắn của chúng tôi cho thấy giọng nên như thế nào.
Năm câu hỏi chỉ người vợ, người chồng mới trả lời được
Trước khi mượn một câu nào ở trên, hãy dành hai mươi phút cho những câu hỏi này. Câu trả lời là những phần của một con người mà chỉ ai sống cùng họ mới có.
- Ngày nào họ cũng làm việc gì mà không ai khác thấy? Cốc chè, chiếc xe dắt sẵn ra cổng, ngọn đèn để lại ngoài hành lang. Một thói quen hằng ngày nói được nhiều hơn mọi đức tính bạn có thể gọi tên.
- Họ hay nói câu gì mà bạn nói nốt được giùm họ? Câu cửa miệng, lời cằn nhằn, câu chuyện cười kể ở mọi bữa cơm. Hãy chép lại nguyên văn, và cả phòng sẽ nghe ra giọng họ.
- Họ là người thế nào trước khi những người khác trong phòng biết họ? Lần gặp đầu tiên, căn phòng trọ đầu tiên, cái năm không có đồng nào. Bạn là nhân chứng duy nhất còn lại.
- Hai người hay cãi nhau, một cách trìu mến, về chuyện gì? Đi đường nào, để điều hòa bao nhiêu độ, phơi quần áo ra sao. Một trận cãi nho nhỏ kéo dài năm này qua năm khác, kể bằng lòng thương, là chân dung của một cuộc hôn nhân.
- Họ đã nhờ bạn làm gì? Nếu họ để lại một lời dặn, một danh sách, một mong muốn về bài hát, hãy nói ra. Như thế họ có được một câu trong lời tiễn biệt của chính mình.
Hãy chọn một câu trả lời để dựng bài, và dùng một câu khác cho đoạn cuối. Rồi đọc cho một người biết cả hai vợ chồng nghe. Họ sẽ bảo bạn nếu một câu đùa riêng cần thêm một câu giải thích, và họ sẽ mừng vì được hỏi.
Những lời hai người vẫn còn kịp để lại cho nhau
Trong lúc viết, hẳn bạn đã ước có thêm một thứ gì đó mang nét chữ của họ, hay giọng họ nói một câu bình thường. Có người tìm thấy: một mảnh giấy trong ngăn kéo, một tin nhắn thoại. Nếu bạn có một tin nhắn thoại, hướng dẫn của chúng tôi về cách lưu lại tin nhắn thoại của người đã mất chỉ cách giữ nó trước khi thuê bao bị cắt.
Và rồi sẽ có ngày lời tiễn biệt đi theo chiều ngược lại, và một người bạn thương sẽ là người ngồi ở bàn bếp lúc nửa đêm. Trên Goodbye App, bạn có thể viết thư cho những người bạn chọn và thêm một bản ghi âm bằng chính giọng mình. Bạn chọn ngày và giờ mỗi lá thư được gửi đi qua email, xa đến ba mươi năm sau, và thư được giữ riêng tư cho tới khi được gửi. Miễn phí. Hướng dẫn của chúng tôi về cách viết thư gửi vợ hoặc chồng cho thấy nên viết gì trong đó. Không ai cần làm việc ấy trong tuần này. Nó chờ được.
Câu hỏi thường gặp
Vợ hoặc chồng có nên là người nói lời tiễn biệt không? Chỉ khi bạn muốn. Chuyện con trai, con gái hay một người bạn thân lên nói là rất thường, và chuyện người vợ, người chồng chỉ nói đôi câu ở cuối cũng thường như thế. Bạn cũng có thể viết rồi nhờ người đọc thay, và đó vẫn là lời tiễn biệt của bạn.
Nên mở đầu điếu văn cho chồng hay cho vợ thế nào? Bằng một sự thật giản dị từ bên trong cuộc hôn nhân: "Bốn mươi sáu năm, sáng nào chồng tôi cũng mang cho tôi một cốc chè nóng lúc sáu giờ kém mười." Rồi ở lại với sự thật ấy trọn một đoạn. Lời cảm tạ, ngày tháng và dòng đời có thể để sau, hoặc để cho bài điếu văn chính thức lo.
Bài nên dài bao lâu? Ba đến năm phút nếu bạn là người nói chính, và khoảng hai phút nếu bạn khép lại sau những người khác. Các bài trên trang này dài từ hơn hai phút tới khoảng ba phút rưỡi.
Nếu tôi không đọc hết nổi thì sao? Trước buổi lễ, hãy đưa một bản thứ hai cho một người ngồi hàng đầu và dặn họ phải làm gì: chờ, rồi lên đứng cạnh bạn, và đọc tiếp nếu bạn gật đầu. Phần lớn những người chuẩn bị sẵn như vậy rồi không cần dùng tới. Phần còn lại nằm trong hướng dẫn của chúng tôi về cách đọc điếu văn mà không bật khóc.
Nếu chúng tôi chưa cưới, hoặc mới cưới chưa lâu thì nói gì? Hãy nói hai người là gì của nhau bằng chữ của chính bạn, bạn đời, vợ chưa cưới, chồng chưa cưới hay người chung một mái nhà, và nói đã được bao lâu. Thời gian ngắn không làm mất mát nhỏ đi, và không ai trong phòng ngồi đếm.
Tôi có buộc phải cảm tạ mọi người trong bài nói không? Không phải ở đâu cũng vậy, nhưng ở nhiều nơi lời cảm tạ của gia đình là điều được trông đợi, từ người vợ, người chồng hoặc từ một người con nói thay. Nếu không chắc, hãy hỏi người điều hành buổi lễ. Hãy cảm tạ theo nhóm: những người đi xa tới, những người đã chăm sóc, những người đã viết thư.
Tôi có được nói đùa không? Được, nếu đó là kiểu đùa của họ. Một câu họ từng đùa, hoặc một câu họ hẳn sẽ đùa về bạn, cho cả phòng được thở. Hãy đặt nó ở đầu bài, và nối theo bằng một điều thật.
Every person has a legacy®
Bắt đầu




