
Nếu bạn đang tìm xem chiến tranh xảy ra nên làm gì, hay rộng hơn là nên làm gì khi cả nước rơi vào một tình huống khẩn cấp, thì câu trả lời đầu tiên nhỏ hơn câu hỏi rất nhiều. Trong chính ngày hôm đó, việc của bạn là có được thông tin đáng tin, gom người nhà về một chỗ, và không ra đường cho tới khi được hướng dẫn di chuyển.
Mọi thứ còn lại trên trang này là những việc làm được từ trước, phần lớn gói trong một buổi tối, để ngày hôm đó đòi hỏi ở bạn ít hơn. Không có gì ở đây là dự báo. Đây là những điều các cơ quan phòng thủ dân sự công bố cho hộ gia đình bình thường, gom về một chỗ, và cũng dùng được cho bão lớn, lũ lụt hay một đợt mất điện dài ngày.
Chiến tranh xảy ra nên làm gì: những giờ đầu tiên
Trong những giờ đầu, hãy ở trong nhà, bật một nguồn tin chính thức, và điểm đủ mọi người trong gia đình. Rồi làm lần lượt theo danh sách này, đúng thứ tự:
- Bật kênh chính thức. Đài phát thanh, truyền hình quốc gia trên một chiếc radio chạy pin, và tin nhắn cảnh báo của cơ quan chức năng trên điện thoại. Để radio mở nhỏ.
- Điểm đủ người nhà. Nhắn cho mỗi người một tin ngắn: bạn đang ở đâu, bạn an toàn, hẹn nhau ở đâu. Tin nhắn có thể đi lọt khi cuộc gọi thì không.
- Ở trong nhà trừ khi được yêu cầu rời đi. Đường sá cần cho lực lượng cứu hộ, và chính quyền sẽ thông báo khi nào đi, đi đâu.
- Hứng đầy nước sạch vào chai, bình và nồi khi vòi còn chảy.
- Sạc mọi thứ: điện thoại, sạc dự phòng, đèn, cả radio nếu nó sạc được.
- Ghé hỏi một người hàng xóm, trước hết là người sống một mình hoặc khó lên xuống cầu thang.
- Đừng chuyển tiếp tin chưa kiểm chứng. Nếu tin không đến từ nguồn chính thức, hãy để nó dừng lại ở bạn.
Hướng dẫn chính thức mỗi nước một khác: tín hiệu báo động, nơi trú ẩn, ai ra lệnh sơ tán. Trang này đưa ra phần lõi chung. Ngay tuần này, hãy tìm và lưu lại các kênh chính thức nơi bạn sống, và làm theo hướng dẫn của cơ quan chức năng trước bất cứ điều gì viết ở đây.
Chuẩn bị gì khi có chiến tranh: việc của một gia đình bình thường
Về chuyện người dân chuẩn bị gì khi có chiến tranh hay khủng hoảng, các chính phủ đề nghị trước hết một điều: tự lo được cho gia đình mình vài ngày tới một tuần mà không cần trợ giúp từ bên ngoài. Nghĩa là nước, thức ăn, thuốc men, tiền mặt, một chiếc radio không cần điện lưới, và cách giữ ấm. Bao lâu thì mỗi nước một khác, nên dưới đây là từng nguồn theo đúng lời của họ:
| Ai nói | Nên sẵn sàng cho bao lâu |
|---|---|
| Ủy ban châu Âu, Chiến lược Liên minh Sẵn sàng, tháng 3 năm 2025 | Hướng dẫn để người dân tự lo được “tối thiểu 72 giờ” |
| Cơ quan phòng vệ dân sự Thụy Điển | Nước, thức ăn, liên lạc và sưởi ấm tại nhà “ít nhất một tuần” |
| BBK của Đức | Mười ngày nếu có thể; dự trữ cho ít nhất ba ngày cũng đã giúp ích rất nhiều |
| Chính phủ Anh | 3 ngày |
| Ready.gov (Mỹ) | “Vài ngày” |
Các nguồn khác nhau, và không nguồn nào sai. Hãy coi ba ngày là mức sàn, một tuần là đích đến. Ở Việt Nam không có con số bắt buộc nào: khi lời khuyên 72 giờ lan trên mạng xã hội tháng 11 năm 2026, Cục An ninh mạng (Bộ Công an) khuyến cáo người dân coi việc chuẩn bị nhu yếu phẩm cơ bản là thói quen sinh hoạt an toàn, không suy diễn thành dấu hiệu thảm họa và không tích trữ quá mức cần thiết. Cơ quan của Thụy Điển, nơi gửi tới mọi nhà cuốn sổ tay “Khi có khủng hoảng hoặc chiến tranh”, thì nói thẳng: từ năm 2024 họ đề nghị ít nhất một tuần, và 72 giờ vẫn hơn không có gì.
Danh sách của chính họ ngắn và rất đời thường: vài chai nước sạch, thức ăn để được lâu không cần tủ lạnh và cần ít hoặc không cần nấu, một chiếc radio chạy pin, năng lượng mặt trời hoặc quay tay, đèn pin, chăn và áo ấm, tủ thuốc gia đình với những thuốc thiết yếu, sạc dự phòng đã sạc, tiền mặt, và các số điện thoại quan trọng ghi trên giấy. Với thuốc men, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ xem bạn được để dành ở nhà bao nhiêu thuốc kê đơn.
Hãy để ý những gì không có trong danh sách ấy: không có gì lạ lùng, và không có gì phải mua trong hoảng hốt. Đó cũng chính là ngăn tủ đưa một gia đình qua cơn bão lớn, một trận lũ hay một đợt cúp điện dài, và bạn có thể bồi dần từng chút qua những lần đi chợ bình thường. Danh sách đầy đủ, kèm số lượng, có trong bài túi khẩn cấp gồm những gì.
Lấy thông tin đáng tin ở đâu
Trong chiến tranh hay một cuộc khủng hoảng cấp quốc gia, thông tin đáng tin đến từ ba nơi: hệ thống cảnh báo chính thức, đài phát thanh và truyền hình quốc gia, và trang web, tài khoản của chính các cơ quan chức năng. Hãy thiết lập cả ba trước khi cần tới. Ở Việt Nam, Cục An ninh mạng nêu rõ các kênh nên theo dõi: Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, Bộ Công an, Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia và các cơ quan báo chí chính thống.
- Cảnh báo trên điện thoại. Nhiều nước có thể gửi cảnh báo tới mọi điện thoại trong một khu vực. Hãy xem trong phần cài đặt rằng điện thoại của bạn đang bật nhận cảnh báo khẩn cấp, và lưu số tổng đài 112, đầu số miễn phí tiếp nhận tin báo về sự cố, thiên tai, thảm họa, kết nối với 113, 114 và 115.
- Một chiếc radio không cần điện lưới. Mạng và điện đều có thể mất. Ready.gov khuyên dùng radio chạy pin hoặc quay tay, vì nó vẫn chạy khi các kênh khác ngừng. Radio trên xe ô tô cũng tính.
- Tần số, ghi trên giấy. Tìm xem đài nào phát tin khẩn cấp ở nơi bạn sống rồi viết tần số lên chính chiếc radio. Ở Thụy Điển, chẳng hạn, kênh khẩn cấp là đài phát thanh công cộng P4.
- Số điện thoại, ghi trên giấy. Chính phủ Anh khuyên chép các số quan trọng ra giấy và để ở chỗ tìm được ngay khi mất điện.
Tin giả lan nhanh nhất trong những ngày đầu. Có tin là nhầm lẫn thật lòng, có tin được tạo ra để gây hoang mang. Cơ quan của Thụy Điển liệt kê những thói quen làm chậm tin giả: dè chừng bất cứ thứ gì khơi lên trong bạn một phản ứng mạnh, đối chiếu với vài nguồn, tìm xác nhận từ nguồn chính thức của chính phủ khi có chuyện nghiêm trọng, và chỉ chia sẻ điều bạn biết là đến từ nguồn đáng tin. Họ nói thêm rằng các công cụ AI mới khiến nội dung giả dễ làm ra hơn.
Trước khi chuyển tiếp bất cứ thứ gì, hãy hỏi ba câu:
- Ai nói? Một cơ quan, một tờ báo có tên, hay “bạn của một người bạn”?
- Có chính thức không? Bạn có tìm thấy đúng tin đó trên trang hoặc kênh của chính cơ quan ấy không?
- Có phải tin cũ không? Xem ngày tháng. Ảnh cũ và cảnh báo cũ vẫn được truyền đi như mới.
Nếu không trả lời được cả ba, đừng chuyển tiếp.
Trú ẩn ở đâu trong một tòa nhà
Nếu được yêu cầu tìm chỗ nấp, hãy tới hầm trú ẩn chính thức nếu có ở gần; nếu không, xuống dưới mặt đất hoặc vào một căn phòng phía trong không có cửa sổ. Đó là phần lõi chung trong hướng dẫn của các cơ quan phòng thủ dân sự, còn chi tiết thì mỗi nước một khác.
- Trước hết là hầm trú ẩn xây riêng cho việc này. Cơ quan của Thụy Điển nói khi có báo động phòng không, hãy đi thẳng tới hầm trú ẩn dân sự gần nhất, và nếu không có hầm nào gần thì tới một chỗ che chắn khác như tầng hầm, gara hoặc ga tàu điện ngầm dưới mặt đất.
- Ở phía trong, xa cửa sổ. Khi trú ẩn tại nhà, Ready.gov khuyên chọn một căn phòng phía trong, ít cửa sổ nếu có thể.
- Quy tắc “hai bức tường”, và giới hạn của nó. Hướng dẫn thời chiến của Ukraine, đăng bằng tiếng Anh trên trang thông tin công cộng Dovidka.info, nói rằng nếu không tới được hầm trú ẩn, bạn nên giữ hai bức tường giữa mình và bên ngoài để tránh mảnh vỡ, và rằng hiên nhà, cổng vòm và cầu thang là những chỗ nấp nguy hiểm. Tháng 5 năm 2025, người phát ngôn Cơ quan Tình trạng khẩn cấp Nhà nước Ukraine cho biết quy tắc này không bảo đảm an toàn và không thay được hầm trú ẩn. Hãy coi nó đúng là phương án dự phòng.
Tiếng còi có nghĩa gì thì mỗi nước một khác. Ở Thụy Điển, chẳng hạn, báo động phòng không là những hồi còi ngắn kéo dài 2 phút, còn báo yên là một hồi liền 30 giây. Tín hiệu ở nước bạn sẽ khác. Hãy hỏi chính quyền địa phương và cơ quan phòng thủ dân sự nơi bạn sống về tín hiệu báo động và nơi trú ẩn gần nhất.
Hãy làm một lần, vào một ngày yên ả: đi một vòng trong nhà và chọn căn phòng. Nói cho cả nhà biết đó là phòng nào. Để giày, đèn pin và radio ở chỗ với tay tới được trong bóng tối.
Nếu có báo động hạt nhân
Nhiều người tìm tới chủ đề này vì nỗi lo chiến tranh hạt nhân. Nếu có báo động hạt nhân, hãy vào tòa nhà kiên cố gần nhất, ở yên trong đó, và nghe hướng dẫn chính thức. Hướng dẫn của Ready.gov, trang của chính phủ Mỹ, gói lại trong ba cụm từ: “Vào trong. Ở trong. Theo dõi tin.” Dưới đây là các con số đúng như họ đưa:
- Vào trong. Sau một vụ nổ, bạn có từ 10 phút trở lên để tìm chỗ trú thích hợp trước khi bụi phóng xạ rơi xuống. An toàn nhất là nhà có tường gạch hoặc bê tông. Bãi đỗ xe ngầm và ga tàu điện ngầm cũng che chắn tốt. Ô tô không phải chỗ trú.
- Vào giữa nhà hoặc xuống tầng hầm. Để càng nhiều bức tường giữa bạn và bên ngoài càng tốt, và tránh xa cửa sổ.
- Ở trong. Ở lại chỗ che chắn tốt nhất trong 24 giờ đầu, trừ khi có mối nguy trước mắt như cháy hoặc rò khí gas, hoặc cơ quan chức năng báo rằng đã an toàn để rời đi. Mức phóng xạ giảm nhanh trong 24 giờ ấy.
- Đóng kín nhà. Đóng cửa sổ và cửa ra vào, và nếu được thì tắt quạt, máy lạnh và hệ thống sưởi hút không khí từ ngoài vào. Đưa vật nuôi vào trong.
- Nếu bạn ở ngoài trời khi bụi phóng xạ rơi xuống, hãy cởi lớp quần áo ngoài thật cẩn thận; việc đó có thể loại bỏ tới 90% chất phóng xạ. Rồi tắm hoặc rửa bằng xà phòng và nước nếu được, hoặc lau phần da và tóc để hở bằng khăn ướt sạch. Đừng dùng khăn lau tẩy rửa đồ gia dụng lên da.
- Đồ ăn thức uống đã ở sẵn trong nhà thì an toàn. Thực phẩm trong hộp kín mang từ ngoài vào sẽ an toàn sau khi bạn lau vỏ hộp bằng khăn ẩm.
- Theo dõi tin. Làm theo hướng dẫn của lực lượng ứng cứu. Nếu được yêu cầu sơ tán, hãy nghe kỹ tuyến đường và nơi trú ẩn, và đừng quay về cho tới khi chính quyền địa phương báo an toàn.
Nếu bạn đang ở ngoài trời khi có cảnh báo, Ready.gov nói hãy nấp sau bất cứ thứ gì che chắn được, nằm úp mặt xuống, và vào tòa nhà gần nhất khi sóng xung kích đã qua.
Chỉ dẫn khó làm nhất là chỉ dẫn thứ hai, vì mọi bản năng sẽ giục bạn chạy đi tìm người thân. Hướng dẫn dành cho họ cũng y như cho bạn: đang ở đâu thì vào trong ở đó, và ở yên. Hãy thống nhất điều ấy ngay từ bây giờ, để không ai băng qua thành phố.
Ở lại hay sơ tán
Hãy ở yên tại chỗ trừ khi chính quyền ra lệnh sơ tán hoặc nhà bạn không còn an toàn. Việc sơ tán do cơ quan chức năng quyết định (ở Thụy Điển là lực lượng cứu hộ hoặc cảnh sát), và chỉ dẫn của Ready.gov về trú ẩn, trong mọi trường hợp, là theo dõi tin và làm theo chính quyền địa phương. Hướng dẫn ứng phó bão lũ của Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai ở Việt Nam cũng dặn như vậy: xác định chỗ trú an toàn nhất cho cả nhà, và sơ tán khi cần thiết hoặc theo yêu cầu của chính quyền địa phương. Bỏ đi vì một tin đồn là tự đưa mình ra những con đường kẹt cứng, xa đồ dự trữ và xa những người biết bạn.
Nếu được yêu cầu đi, hoặc buộc phải đi:
- Mang theo chiếc balo đã xếp sẵn, có giấy tờ, thuốc, tiền mặt, áo ấm, điện thoại kèm sạc, và một tờ giấy ghi các số điện thoại. Danh sách balo khẩn cấp có trong bài túi khẩn cấp gồm những gì.
- Giữ xe luôn sẵn sàng. Ready.gov khuyên lúc nào cũng giữ bình xăng ít nhất nửa bình, chính là cho lúc này.
- Đi theo tuyến đường được khuyến cáo. Ready.gov cảnh báo đừng đi đường tắt, vì có thể bị chặn.
- Báo cho một người. Nhắn cho người liên lạc ở xa lộ trình của bạn, và để lại ở nhà một mẩu giấy ghi bạn đi lúc nào, đi đâu.
- Đóng nhà cẩn thận. Cơ quan của Thụy Điển dặn khóa gas, ngắt điện và khóa cửa.
- Giúp những ai không tự xếp đồ được, và bảo đảm trẻ nhỏ, người già trong nhà hiểu chuyện gì đang diễn ra và vì sao. Một món nhỏ của riêng đứa trẻ, món đồ chơi hay tấm chăn, xứng đáng với chỗ nó chiếm.
Có một sự thật giản dị nên được nhắc ở đây. Theo luật nhân đạo quốc tế, bộ quy tắc áp dụng trong mọi cuộc xung đột vũ trang, dân thường không bao giờ được là mục tiêu tấn công, và Công ước Geneva thứ tư năm 1949 đặt ra sự bảo vệ pháp lý cho bất kỳ ai không thuộc lực lượng vũ trang hay nhóm vũ trang. Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế giải thích đầy đủ những sự bảo vệ ấy.
Kế hoạch của gia đình khi điện thoại không gọi được
Kế hoạch của gia đình cho lúc điện thoại không gọi được là bốn quyết định viết trên một tờ giấy: hẹn nhau ở đâu, cả nhà báo tin cho ai, ai đón ai, và để lại gì trên cửa. Hãy quyết ngay tối nay; mất chừng hai mươi phút.
- Điểm hẹn. Mẫu kế hoạch liên lạc gia đình của Mỹ đề nghị bốn điểm: một phòng an toàn trong nhà, một chỗ trong khu bạn ở, một nơi ngoài khu bạn ở như thư viện hay nhà một người bạn, và một nơi ngoài thành phố.
- Một người liên lạc ở xa. Cũng tài liệu ấy lưu ý rằng một cuộc gọi đường dài có thể thông khi đường dây trong vùng bị nghẽn. Cả nhà báo tin về người đó, và người đó chuyển tin đi.
- Nhắn, đừng gọi. Tin nhắn cần ít dung lượng mạng hơn cuộc gọi rất nhiều và có thể tự gửi đi khi mạng hồi lại. Viết thật ngắn: “Con ổn. Đang ở nhà văn hóa.” Nếu buộc phải gọi, hãy nói ngắn, và chờ 10 giây rồi mới bấm gọi lại.
- Con đang ở trường. Hỏi nhà trường về phương án khẩn cấp của họ, và nói cho con biết những ai được đón con. Dặn con rằng cho tới lúc đó, con nghe theo thầy cô.
- Cha mẹ già ở đầu kia thành phố. Quyết ngay bây giờ ai sẽ ghé xem ông bà, và đưa cho một người hàng xóm của ông bà số của bạn cùng số của người liên lạc ở xa.
- Một mẩu giấy trên cửa. Nếu rời đi, hãy ghi bạn đi lúc nào và đi đâu.
Mỗi người trong nhà giữ một bản giấy, và một bản dán lên tủ lạnh. Đây là hình dung về một kế hoạch đã viết xong. Gia đình trong đó là hư cấu, như mọi ví dụ trên trang này.
KẾ HOẠCH CỦA NHÀ MÌNH. Nếu không liên lạc được với nhau:
1. Đang ở đâu thì ở yên đó nếu an toàn. Nhắn, đừng gọi.
2. Cả nhà nhắn cho dì Hạnh ở Đà Nẵng: “Con ổn. Đang ở [chỗ].” Số của dì ở mặt sau tấm thẻ này.
3. Phòng trú của nhà mình là hành lang cạnh nhà tắm. Nếu không ở nhà được, hẹn nhau ở ghế đá trước nhà văn hóa. Nếu không tới đó được, hẹn ở nhà ông ngoại.
4. Bố đón bé Na ở trường. Nếu bố không đi được thì cô Lan nhà số 12 đón. Na ở lại với cô giáo cho tới khi một trong hai người tới.
5. Mẹ ghé xem ông ngoại. Anh Khôi mang balo và radio.
6. Nếu rời nhà, ghi giờ đi và nơi đến vào cuốn sổ cạnh cửa.
Tiền mặt, giấy tờ và điện thoại
Giữ ở nhà một ít tiền mặt mệnh giá nhỏ, bản sao các giấy tờ quan trọng trong một túi hồ sơ, và một chiếc điện thoại vẫn hữu ích khi mất sóng. Mỗi việc mất một tiếng hoặc ít hơn.
Tiền. Quẹt thẻ, chuyển khoản, quét mã QR và cây ATM đều phụ thuộc vào điện và mạng, mà cả hai đều có thể mất. Cơ quan của Thụy Điển gọi tiền mặt là cách thanh toán duy nhất ai cũng dùng được mà không cần ứng dụng, thẻ hay định danh điện tử, và dẫn lại lời khuyên của ngân hàng trung ương nước này: giữ ở nhà khoảng 1.000 krona cho mỗi người lớn, đủ cho một tuần mua những thứ thiết yếu, bằng tờ mệnh giá nhỏ. Danh sách của chính phủ Anh chỉ ghi gọn tiền mặt, cả xu lẫn giấy. Đó là con số của nước họ; với nhà bạn, hãy tính xem một tuần ăn uống, thuốc men và xăng xe hết bao nhiêu rồi giữ chừng ấy. Thuộc lòng mã PIN các thẻ, phòng khi không chạm thẻ được nữa. Đây chỉ là chuẩn bị, không hơn; còn nên làm gì với tiền tiết kiệm hay các khoản đầu tư, hãy hỏi một chuyên gia tư vấn có chuyên môn.
Giấy tờ. Danh sách của Ready.gov có bản sao giấy tờ tùy thân, hợp đồng bảo hiểm và thông tin tài khoản ngân hàng, lưu dạng điện tử hoặc để trong một hộp chống nước, mang đi được. Danh sách sơ tán của Thụy Điển thêm đơn thuốc, giấy tờ xe, giấy tờ nhà đất, giấy đăng ký kết hôn và một bản kê các tài khoản ngân hàng. Bỏ các bản sao vào một túi hồ sơ xách đi được bằng một tay.
Điện thoại. Tải sẵn bản đồ ngoại tuyến của vùng bạn ở và của đường tới điểm hẹn ngoài thành phố. Lưu danh bạ vào chính máy, và chép những số quan trọng ra giấy. Giữ một sạc dự phòng đã sạc đầy và một bộ sạc trên xe. Khi mạng quá tải, hướng dẫn của Mỹ là giảm độ sáng màn hình, bật chế độ máy bay, đóng các ứng dụng không cần, và đừng xem video để nhường mạng cho các cuộc gọi khẩn cấp. Về đèn, quạt và thức ăn khi mất điện, xem bài cúp điện nên làm gì.
Nói chuyện với con về chiến tranh
Hãy bắt đầu bằng cách hỏi con đã biết những gì và con cảm thấy thế nào, rồi trả lời bình tĩnh, trung thực và vừa tầm của con. Đó là lời khuyên đầu tiên trong tám lời khuyên của hướng dẫn của UNICEF về cách nói chuyện với trẻ về xung đột và chiến tranh. Tóm tắt:
- Tìm hiểu con biết gì và cảm thấy ra sao.
- Giữ bình tĩnh và nói vừa với lứa tuổi: quan sát phản ứng của con và tinh ý với mức độ lo lắng của con.
- Lan tỏa lòng trắc ẩn, không phải sự kỳ thị.
- Chỉ cho con thấy những người đang giúp đỡ, và để con làm một việc nhỏ; được làm một điều gì đó có thể an ủi rất nhiều.
- Khép cuộc trò chuyện thật nhẹ nhàng: nhắc con rằng bạn luôn sẵn lòng nghe mỗi khi con thấy lo.
- Tiếp tục hỏi han. Nhiều phản ứng là bình thường và chỉ kéo dài một thời gian ngắn.
- Hạn chế dòng tin tức dồn dập, và cân nhắc tắt hẳn khi có trẻ nhỏ ở gần.
- Chăm sóc chính mình, vì trẻ con cảm nhận được cách bạn phản ứng.
Bạn không cần có mọi câu trả lời. “Bố mẹ không biết, nhưng nếu có chuyện thì nhà mình sẽ làm thế này” là một câu trả lời trung thực, và đó là lúc kế hoạch của gia đình phát huy tác dụng. Hãy giao cho con một việc nhỏ trong đó: con giữ đèn pin, hoặc con thuộc lòng số của dì Hạnh. Một đứa trẻ có việc để làm thì có chỗ để đặt nỗi lo.
Khi mọi thứ như đảo lộn và nỗi lo mới là vấn đề
Nếu bạn đang an toàn ở nhà mà không sao ngừng đọc tin, thì thứ cần được chăm sóc tối nay chính là nỗi lo. Khi cảm giác như trời đất đảo lộn, cứ vài phút lại xem tin có thể cho ta cảm giác mình đang làm một việc gì đó. Nó chẳng thay đổi được gì ngoài kia, và nó lấy mất giấc ngủ của bạn.
Lời khuyên của Tổ chức Y tế Thế giới về căng thẳng rất giản dị: hạn chế thời gian theo dõi tin tức nếu nó làm bạn căng thẳng hơn, giữ nếp sinh hoạt hằng ngày, ngủ đủ, vận động mỗi ngày, và giữ liên lạc với những người bạn tin. Trên thực tế:
- Đặt giờ xem tin. Vài khung giờ cố định trong ngày, từ một nguồn bạn tin, và không xem trên giường.
- Làm một việc chuẩn bị cụ thể, rồi dừng. Đổ đầy các bình nước, hoặc viết bản kế hoạch. Một việc làm xong khiến đầu óc yên hơn thêm một tiếng đọc tin.
- Nói thành lời với một người. Nỗi lo được kể cho một người bạn thường đã nhỏ đi khi câu nói kết thúc.
- Đi khám nếu nó không dịu đi. Nếu bạn không ngủ được, không ăn uống được bình thường, hoặc không qua nổi từng ngày, lời khuyên của WHO là tìm sự giúp đỡ từ một nhân viên y tế bạn tin tưởng.
Có chuẩn bị và sợ hãi là hai chuyện khác nhau. Chuẩn bị là một ngăn tủ và một tờ giấy. Khi hai thứ ấy đã có, bạn được phép thôi nghĩ về nó.
Những lời bạn muốn người thân giữ được
Mọi danh sách ở trên bảo vệ thân thể và giấy tờ, và gần như mọi thứ trong đó đều mua lại được. Thứ không mua lại được thì nhỏ hơn nhiều: giọng nói của bạn, cách bạn nói một điều, những gì bạn muốn từng người thân của mình biết. Với Goodbye App, bạn có thể viết cho mỗi người một lá thư, kèm một bản ghi âm giọng nói nếu muốn, và thư được lưu trên máy chủ của ứng dụng chứ không nằm trong một ngăn kéo ở nhà. Bạn chọn ai nhận từng lá và đặt ngày, giờ thư được gửi qua email, xa nhất là 30 năm; thư được giữ riêng tư cho tới khi gửi đi, và ứng dụng miễn phí. Nếu bạn bật cơ chế bảo vệ khi ngưng hoạt động, một tùy chọn không bắt buộc, các lá thư đã hẹn có thể đi sớm hơn khi tài khoản của bạn im lặng trong một khoảng thời gian bạn tự đặt, từ 3 đến 45 ngày, nên hãy đặt dài hơn bất kỳ quãng nào bạn có thể không vào mạng được. Hai bài thư phòng khi bất trắc và thư viết trước ngày lên đường có thể giúp bạn bắt đầu.
Câu hỏi thường gặp
Chiến tranh xảy ra thì nên làm gì trước tiên? Ở trong nhà, bật đài phát thanh, truyền hình quốc gia hoặc kênh cảnh báo chính thức, và nhắn tin để điểm đủ mọi người trong nhà. Sau đó hứng nước vào bình chứa, sạc các thiết bị, và chờ hướng dẫn chính thức rồi mới di chuyển.
Đồ dự trữ khẩn cấp nên đủ dùng trong bao lâu? Ít nhất ba ngày, và một tuần nếu bạn làm được. Chiến lược của Ủy ban châu Âu nói tối thiểu 72 giờ, chính phủ Anh nói 3 ngày, Thụy Điển ít nhất một tuần, và Đức mười ngày nếu có thể. Ở Việt Nam không có con số bắt buộc; cơ quan chức năng khuyên chuẩn bị ở mức cơ bản và không tích trữ quá mức cần thiết.
Có nên rời thành phố khi chiến tranh xảy ra không? Không, trừ khi chính quyền ra lệnh sơ tán hoặc nhà bạn không an toàn. Nếu phải đi, hãy mang balo khẩn cấp và giấy tờ, đi theo tuyến đường được khuyến cáo, và báo cho người liên lạc ở xa biết bạn đi đâu.
Nên làm gì với tiền bạc khi chiến tranh xảy ra? Giữ ở nhà đủ tiền mặt, mệnh giá nhỏ, cho khoảng một tuần mua những thứ thiết yếu, và để một tờ giấy liệt kê các tài khoản cùng chỗ với giấy tờ. Không ai đoán trước được ngân hàng hay thị trường sẽ ra sao, nên với mọi chuyện xa hơn thế, hãy hỏi một chuyên gia tư vấn có chuyên môn.
Chỗ nào trong nhà an toàn nhất khi có tấn công? Một hầm trú ẩn xây riêng cho việc này an toàn hơn bất kỳ ngôi nhà nào. Ở nhà, hướng dẫn chính thức chỉ tới tầng hầm, hoặc một căn phòng phía trong không có cửa sổ, với càng nhiều bức tường giữa bạn và bên ngoài càng tốt.
Ở nhà thì nên làm gì khi có tấn công hạt nhân? Ở trong nhà, xuống tầng hầm hoặc vào giữa tòa nhà, đóng cửa sổ và cửa ra vào, và ở yên đó trong 24 giờ đầu trừ khi cơ quan chức năng nói khác. Đó là hướng dẫn của Ready.gov; hãy làm theo chỉ dẫn của cơ quan chức năng nơi bạn sống khi có.
Điện thoại và internet có dùng được trong chiến tranh không? Có thể chập chờn hoặc mất hẳn, vì mạng bị quá tải và phụ thuộc vào điện. Hãy tính trước cho chuyện đó: một chiếc radio chạy pin hoặc quay tay, số điện thoại ghi trên giấy, điểm hẹn đã thống nhất, và nhắn tin thay cho gọi.
Nếu Thế chiến thứ ba hay chiến tranh hạt nhân nổ ra thì làm gì? Không ai nói trước được điều đó có xảy ra hay không, và trang này không dự đoán. Việc cần làm thì vẫn như trong mọi cuộc chiến tranh hay tình huống khẩn cấp cấp quốc gia: lấy tin từ nguồn chính thức, ở trong nhà, gom người nhà lại, và làm theo hướng dẫn của cơ quan chức năng. Không gia đình nào chuẩn bị được cho mọi kịch bản, và cũng không cần; cùng một tuần đồ dự trữ và cùng một bản kế hoạch gia đình dùng được cho tất cả.
Làm sao để thôi hoảng sợ về chiến tranh? Giới hạn việc xem tin vào những giờ cố định, làm một việc chuẩn bị cụ thể, và nói chuyện với một người bạn tin. Nếu nỗi lo đang lấy mất giấc ngủ hay bữa ăn của bạn, hãy đi khám bác sĩ.
Every person has a legacy®
Bắt đầu




