
Een speech voor de uitvaart van opa moet meestal geschreven worden over een man die weinig over zichzelf vertelde. Hij vertelde je hoe je een hamer vasthoudt en wat er mis was met de regering. Hij vertelde niet waar hij op zijn twintigste bang voor was, of wat hij voelde op de dag dat je moeder of vader geboren werd. Nu heeft de familie jou gevraagd om op te staan en te zeggen wie hij was, en je hebt een stoel bij het raam, een paar uitspraken en heel veel zondagen om mee te werken.
Dat is genoeg. Hier staan vijf toespraken van kleinkinderen: van een kleindochter die hij overal heen reed, van een kleinzoon die van hem leerde repareren, van een kleinkind dat hem moeilijk te kennen vond, een die zich richt tot de vrouw die hij achterlaat, en een korte afscheidsspeech voor opa namens alle kleinkinderen. Boven elke toespraak staat hoeveel minuten hij duurt, en eronder een paar regels over waarom hij werkt.
Wat een speech voor de uitvaart van opa van een kleinkind vraagt
Je beschrijft een man van weinig woorden, in woorden. Veel opa's lieten wat ze voelden zien in wat ze deden: het ritje naar het station, de plank die werd opgehangen, het briefje dat hij je bij de deur in je hand vouwde. De toespraak moet dat vertalen zonder hem te laten klinken als iemand die hij niet was.
Misschien zit je oma op de eerste rij. Leeft ze nog, dan is zij in de zaal degene die het meest verloren heeft, en ze luistert naar elk woord over een man die ze vijftig of zestig jaar langer heeft gekend dan jij. Schrijf zo dat zij hem herkent.
Zijn kinderen kenden een andere man. De vader met wie jouw ouder opgroeide, was jonger, drukker en vaak strenger dan de opa die jij kreeg. Allebei zijn ze waar. Jij bent er voor de tweede, en de eerste hoef je niet uit te leggen.
Je leerde hem laat kennen. Tegen de tijd dat jij je hem kunt herinneren, was het werk dat het grootste deel van zijn leven vulde bijna voorbij. Probeer niet alles te behandelen. De jaartallen staan op de rouwkaart. Jij bent er voor de schuur, de volkstuin, de voorstoel van zijn auto.
De toespraak kiezen die het dichtst bij de jouwe ligt
De opa's hier zijn verzonnen. Zet de naam die jullie thuis voor hem hadden op de plek van opa of grootvader, en zijn schuurtje op de plek van de garage. Begin bij de toespraak waarvan de situatie het dichtst bij de jouwe ligt en leg de minuten erboven naast de tijd die jij hebt. De spreekduur gaat uit van ongeveer 130 woorden per minuut, het tempo van iemand die langzaam voorleest in een volle zaal.
Er is een zesde toespraak voor een opa, van een kleinzoon die het verhaal van zijn opa pas in de week van de uitvaart hoorde, op onze pagina over de speech voor de uitvaart van oma, waar je er ook een vindt die geschreven is voor drie neven en nichten om de beurt. Voor versies van één en twee minuten kijk je bij de korte grafredevoorbeelden. Begin je liever met een leeg blad, gebruik dan onze gids over het schrijven van een grafrede. En is de toespraak voor je eigen vader, dan zijn er volledige voorbeelden van een grafrede voor een vader.
Afscheidsspeech voor opa, van een kleindochter die hij overal heen reed
Ruim drie minuten hardop. Een kleindochter van achter in de twintig wier opa de chauffeur van de familie was.
Mijn opa heeft negentien jaar in een bruine auto gereden, en ik heb een flink deel van mijn jeugd op de voorstoel doorgebracht. Hij reed me om zes uur 's ochtends naar zwemtraining. Hij reed me naar de tandarts, naar mijn vriendin Nadia, naar mijn eerste baantje, bij een tuincentrum op veertig minuten rijden, waar ik minder verdiende dan de benzine kostte. Hij heeft niet één keer gezegd dat hij het druk had. Hij zei: "Hoe laat?"
Een prater was hij niet, mijn opa. Vroeg je hoe het ging, dan zei hij: "Ik mag niet klagen." Maar een auto is een goede plek voor zo'n man, omdat je allebei naar de weg kijkt. In die auto heb ik hem tussen mijn achtste en mijn achttiende alles verteld. Ik vertelde hem over de meiden die in groep acht niet meer tegen me praatten. Ik vertelde hem dat ik geen rechten wilde gaan studeren, en dat nieuws kregen mijn ouders pas een vol jaar later. Hij reed. Af en toe zei hij: "O ja?" en dan wist ik dat ik door mocht gaan.
Raad gaf hij in tien jaar misschien vier keer. Ik weet ze alle vier nog. Toen ik de eerste keer zakte voor mijn rijexamen en in zijn auto zat te huilen, liet hij me uithuilen, en toen zei hij: "Donderdag ligt die weg er ook nog." Dat heb ik sindsdien tegen mezelf gezegd voor elk moeilijk ding dat ik heb gedaan.
Hij heeft me in die auto leren rijden. Hij bleef er de hele tijd kalm onder, ook bij het paaltje. Hij stapte uit, keek naar het paaltje, keek naar de auto en zei: "Tja. Dat ding stond altijd al te dicht op de oprit." Hij is er nooit meer over begonnen. Mijn oma is er jaren over begonnen.
Oma: tegen jou praatte hij wel. Dat weet ik, omdat jij op vrijdag soms leek te weten wat ik hem op dinsdag had verteld. Ik ben daar nooit boos om geweest. Het betekende dat ik er twee had.
De laatste keer dat ik hem zag, lag hij in het ziekenhuis in het bed bij het raam, en ik was er zelf heen gereden, twee uur, over de snelweg, in de regen. Hij vroeg hoe ik gereden was. Ik vertelde het. Hij dacht erover na en zei: "Zo was ik ook gereden." Ik geloof niet dat ik ooit een groter compliment heb gekregen.
Opa, dank je voor elke rit. Vanaf hier weet ik de weg. Die heb jij me gewezen.
Waarom het werkt: de auto legt uit hoe een zwijgzame man en een kind dicht bij elkaar kwamen, zodat de toespraak dat nergens hoeft te beweren. Zijn weinige zinnen worden letterlijk aangehaald, en elk ervan klinkt als hij. De alinea voor haar oma is licht, maar zegt de weduwe dat haar aandeel gezien is. Was jouw opa stil, zoek dan de plek waar jullie naast elkaar zaten, en laat de toespraak zich daar afspelen.
Van een kleinzoon die van hem leerde repareren
Ruim drie minuten hardop. Een kleinzoon van in de dertig wiens opa een garage had en een mening over elk stuk gereedschap dat erin hing.
In de garage van mijn opa geldt een regel. Hij staat op een stuk triplex boven de werkbank, in zijn blokletters. Er staat: LEG TERUG WAAR JE HET GEVONDEN HEBT. Daaronder staat in kleinere letters, er ergens in de jaren negentig bij gezet: DAT GELDT OOK VOOR JOU, MICHIEL. Michiel is mijn vader. Hij zit op de tweede rij en hij heeft het nog steeds niet teruggelegd.
Ik kwam vanaf mijn negende op zaterdag in de garage. Het eerste jaar mocht ik de zaklamp vasthouden. Dat was de hele taak. Dwaalde het licht af, dan zei opa: "Wat ik niet zie, kan ik niet maken," en dan richtte ik hem weer goed. Ik dacht dat ik zo uit de weg werd gehouden. Veel later begreep ik dat ik leerde opletten wat een ander aan het doen is, en dat is nu het grootste deel van mijn werk.
In het tweede jaar kreeg ik een schroevendraaier en een kapotte radio, en moest ik uitzoeken waarom hij het niet deed. Hij hielp niet. Hij dronk zijn koffie en keek drie zaterdagen lang toe hoe ik het fout deed. Op de vierde kwam er geluid uit, een verschrikkelijk geluid, en hij zette zijn kopje neer en gaf me een hand. Ik was tien. Niemand had me ooit een hand gegeven.
Hij repareerde dingen voor de hele straat, en geld wilde hij niet. Hij nam koekjes aan. Mevrouw Yilmaz van nummer twaalf heeft een nieuwe trommel voor haar wasmachine in een jaar of zes afbetaald in zelfgebakken koekjes. Hij hield achter in een schrift bij wat hij nog tegoed had, in koekjes, en voor zover ik weet heeft hij het nooit geïnd.
Hij zei niet dat hij trots op iemand was. Hij zei: "Dat houdt wel." Als je iets had gebouwd, of iets had gemaakt, of, zoals ik een keer, een slecht jaar was doorgekomen en er aan de andere kant weer uit was, dan bekeek hij het aandachtig en zei hij: "Dat houdt wel." Hoger had hij niet. Ik heb het aan de binnenkant van het deksel van mijn gereedschapskist geschreven.
Donderdag ben ik naar de garage gegaan om zijn goede waterpomptang te zoeken, omdat mijn oma wil dat die met hem meegaat en ik daar niet met haar over in discussie ga. Al het gereedschap hing aan zijn haak. Op elke pot zat een etiket. Ik haalde de tang van de haak, en toen stond ik daar, en ik kon het niet: een lege haak achterlaten in zijn garage. Dus hangt de mijne er nu.
Opa: ik heb het teruggelegd waar ik het gevonden heb. Dat houdt wel.
Waarom het werkt: het bord van triplex begint met een lach om de eigen vader van de spreker, en dat ontspant de rij die het zwaarst rouwt. Elk jaar in de garage is één kleine scène, en de hand wordt in één droge zin verteld. Zijn woorden van goedkeuring worden vroeg klaargezet, zodat ze de toespraak kunnen afsluiten. Heeft jouw opa je iets met zijn handen geleerd, vertel het dan in de volgorde waarin je het leerde.
Voor een opa die moeilijk te kennen was
Ongeveer tweeënhalve minuut hardop. Een kleinkind van in de veertig, voor een strenge man die afstand hield. Eerlijk zonder onaardig te zijn.
Ik ga eerlijk zijn, want voor iets anders zou hij geen geduld hebben gehad. Mijn grootvader was geen makkelijke man om kind bij te zijn. Hij kwam niet bij ons op de grond zitten. Hij vroeg niet hoe het op school ging. Als we op bezoek kwamen, gaf hij ons bij de deur een hand, mijn broer en mij, zes en acht jaar oud, en dan ging hij terug naar zijn krant.
Ik ben tot ongeveer mijn vijfentwintigste een beetje bang voor hem geweest.
Toen werd mijn eigen vader ziek, bijna een jaar lang, en zag ik iets waar ik niet naar had gezocht. Elke ochtend om acht uur belde mijn grootvader het ziekenhuis. Hij belde niet mijn vader. Ik denk dat hij niet wist wat hij dan moest zeggen. Hij belde de afdeling en vroeg de verpleegkundige hoe de nacht was geweest, en schreef het in zijn agenda, en dan belde hij mijn moeder en las het haar voor, zodat zij dat telefoontje niet zelf hoefde te plegen. Dat heeft hij elf maanden gedaan. Hij was drieëntachtig.
Ik heb die agenda vorige week gevonden. Het staat er allemaal in, in zijn kleine vierkante handschrift. "Goed geslapen." "Tussen de middag iets gegeten." "Slechte nacht." En op één dag, in maart, staat er alleen: "Beter. Goddank."
Ik weet niet waarom hij het wel kon opschrijven en niet kon zeggen. Hij is geboren in een hard jaar, bij harde mensen, en niemand heeft het hem voorgedaan. Ik praat het niet goed. Ik zeg dat het gevoel er was, en dat het naar buiten kwam door een telefoon en een agenda, omdat dat het gereedschap was dat hij had.
Pap, hij heeft het je nooit gezegd. Ik zeg het je. Het staat op papier, en ik heb het meegenomen.
Grootvader: het spijt me dat ik er zo lang over heb gedaan om het te zien. Ik geef u een hand.
Waarom het werkt: hij zegt in de eerste alinea de waarheid, zodat niemand in de zaal een portret hoeft uit te zitten dat hij niet herkent. Daarna komt er één bewijsstuk, en mag de agenda spreken in zijn eigen aantekeningen van twee woorden. Hij verklaart hem in één zin en weigert hem goed te praten. Was jouw opa afstandelijk, dan hoef je geen warmte te verzinnen. Zoek het ene ding dat hij deed, telkens weer, voor iemand anders.
Als je oma op de eerste rij zit
Ongeveer drie minuten hardop. Een kleinkind dat spreekt voor een opa die achtenvijftig jaar getrouwd was, terwijl zijn vrouw op een paar meter afstand zit. De helft is tot haar gericht.
Ik kan niet over mijn opa praten zonder over mijn oma te praten, want ik geloof niet dat ik in vierendertig jaar ooit de een zonder de ander heb gezien. Ze deden samen de boodschappen. Ze deden samen de kruiswoordpuzzel, hij met de pen, zij met de antwoorden. Ze maakten elkaars zinnen af, meestal verkeerd, en kregen dan ruzie over hoe de zin had moeten aflopen.
Hij heeft me een keer verteld hoe ze elkaar hebben ontmoet. Volgens haar vertelt hij het fout, dus oma, alvast sorry. Hij zei dat hij in 1967 naar een dansavond in het dorpshuis ging in het pak van zijn broer, dat te groot was, en dat hij een meisje in een groene jurk ergens om zag lachen, en dat hij de zaal overstak om te vragen wat er zo grappig was. Hij zei dat hij daar de rest van zijn leven achter heeft proberen te komen en dat het nooit gelukt is, maar dat hij blij was dat hij was overgestoken.
Hij is dertig jaar buschauffeur geweest en daarna tien jaar conciërge op een school. Hij kweekte dahlia's die prijzen wonnen en aardappels die dat niet deden. Hij kon zo hard op zijn vingers fluiten dat er een voetbalwedstrijd van stilviel. Hij noemde al zijn kleinkinderen "chef", ik denk omdat we met zijn elven waren en het tijd scheelde.
Maar wat ik over hem wil zeggen, is dit. Elke avond van mijn jeugd die ik bij hen thuis was, stond hij rond negen uur op uit zijn stoel en maakte hij twee bekers anijsmelk, en de hare zette hij als eerste neer. Elke keer. Ik heb er als kind naar gevraagd, waarom oma de hare eerst kreeg. Hij keek me aan alsof ik had gevraagd waarom water nat is. Hij zei: "Het is je oma."
Oma, ik ga nu tegen jou praten, en de rest mag meeluisteren. Hij heeft jou achtenvijftig jaar op de eerste plaats gezet. Hij was er de man niet naar om dat te zeggen. Maar een hele zaal vol mensen heeft het hem zien doen, en wij zijn je getuigen. Wat er nu ook komt, je gaat het niet alleen doen. Er zijn elf chefs en we hebben een rooster.
Opa, wij maken de anijsmelk. De hare eerst.
Waarom het werkt: hij aanvaardt vanaf de eerste regel dat dit een toespraak is voor de helft van een paar, en geeft haar er een deel van zonder dat het haar grafrede wordt. Het verhaal van hun ontmoeting komt op zijn naam en wordt vooraf door haar verbeterd, en zo vertelt de familie het ook echt. Dat hij zich tot haar gaat richten, wordt aangekondigd, zodat het haar niet overvalt. Is je oma erbij, laat haar de toespraak dan de dag ervoor lezen en vraag of er iets uit moet.
Speech voor opa namens alle kleinkinderen
Minder dan twee minuten hardop. Zijn er veel kleinkinderen en is er één plek in de dienst, dan kan een van jullie namens iedereen spreken. Elke neef en nicht levert vooraf één zin aan.
We zijn met zijn zevenen, en opa behandelde ons precies hetzelfde, en dat wil zeggen dat hij al onze namen in een vaste volgorde afging tot hij bij de goede was. Ik ben Hanna. Ik was meestal de derde.
Ik heb al mijn neven en nichten om één ding over hem gevraagd, en ik lees ze voor zoals ze binnenkwamen.
Joost zegt: hij liet me winnen met kaarten tot ik twaalf was, en daarna nooit meer.
Samira zegt: hij had in zijn jaszak altijd een rolletje van de pepermunt die ik lekker vond, en ik heb deze week pas gehoord dat hij zelf niet van pepermunt hield.
Daan zegt: hij kwam naar elke wedstrijd, en hij stond altijd op dezelfde plek langs de lijn, en ik zocht hem altijd even op voor de aftrap.
Roos zegt: hij heeft me leren fluiten op mijn vingers en mama heeft het hem nooit vergeven.
De tweeling, die negen is, zegt: hij deed de beste stemmetjes. En wij mochten de afstandsbediening.
Die van mij is deze. Toen ik ging studeren, gaf hij me een envelop met twintig euro erin en een briefje waarop stond: "Voor noodgevallen. Een goede maaltijd telt ook." Elk semester kwam er een nieuwe. Ik heb alle negen briefjes bewaard.
Dat zijn zeven kleinkinderen en zeven verschillende opa's, en ze waren allemaal hem. Opa, namens ons allemaal, en voor één keer in de goede volgorde: dank je wel.
Waarom het werkt: elk kleinkind komt erin voor, bij naam, één zin lang, zodat niemand wordt overgeslagen en het toch in twee minuten past. De zinnen zijn kort genoeg om echt geschreven te zijn door degene op wiens naam ze staan, en de jongsten mogen grappig zijn. Vraag elke neef en nicht om één zin op papier, gebruik hem bijna zoals hij binnenkomt, en laat ze opstaan als hun naam wordt voorgelezen, als ze dat willen.
Spreken in het bijzijn van zijn vrouw en kinderen
Vertel je oma, je ouder, je tantes en je ooms vóór de dag zelf wat je van plan bent te zeggen. Stel ieder van hen één vraag, bijvoorbeeld hoe hij was op zijn veertigste, of wat hij zei toen jij geboren werd. Je krijgt er een zin voor terug die je kunt gebruiken, en zij horen de toespraak als iets wat mét hen gemaakt is.
Verbeter het beeld dat de familie van hem heeft niet in het openbaar, en onthul niets wat ze niet wisten. Heb je deze week iets gevonden, een brief, een agenda, een verhaal van een familielid, laat het dan eerst aan zijn kinderen zien en laat hen beslissen of het in de dienst thuishoort. De toespraak hierboven die uit een agenda voorleest, werkt alleen omdat de vader het vooraf wist.
Gebruik de naam waarmee jij hem aansprak. Opa, opi, grootvader, pake, bompa, of de naam die alleen jullie familie gebruikte. In veel families zat er iets achter om de twee opa's uit elkaar te houden, opa Jan, opa De Vries, opa van de boerderij, en dan hoort de zaal meteen van welke kant hij was. Gebruik dus de naam van thuis, niet de officiële.
Vijf vragen om de speech voor je opa te vinden
Voordat je een regel van hierboven leent, besteed je twintig minuten aan deze vragen. Ze zijn geschreven voor een man die niet over zichzelf praatte, en de antwoorden zijn meestal dingen die alleen een kleinkind heeft gezien.
- Waar zaten jullie naast elkaar? De auto, de schuur, de waterkant, de bank tijdens de wedstrijd. Stille mannen praten als niemand ze aankijkt. Laat de toespraak zich daar afspelen.
- Wat zei hij in plaats van "ik hou van je"? "Heb je al gegeten," "doe je voorzichtig," "dat houdt wel." Bijna elke opa had een zinnetje dat het betekende. Haal het zijne aan.
- Wat heeft hij je met zijn handen geleerd? Een band plakken, kaarten schudden, in een rechte lijn poten, een stropdas strikken. Vertel het in de volgorde waarin je het leerde.
- Wat had hij altijd bij zich? Het zakmes, de gestreken zakdoek, de pepermunt, het potlood achter zijn oor. Eén voorwerp uit zijn zak haalt hem de zaal in.
- Wat deed hij voor iemand zonder er iets over te zeggen? Vraag het je oma of een buurman. Er is bijna altijd iets, en misschien hoort de familie het voor het eerst.
Kies één antwoord om op te bouwen en gebruik de andere als detail. Lees het concept daarna hardop voor aan een neef of nicht, die dezelfde opa had vanuit een andere stoel en je kan zeggen welk verhaal eigenlijk van hem of haar is.
Wat hij nooit hardop zei
Bijna iedereen die een speech voor de uitvaart van opa schrijft, loopt tegen dezelfde muur: de dingen die hij niet zei. Wat hij vond van het werk dat hij veertig jaar heeft gedaan. Wat hij je verteld zou hebben over trouwen, of bang zijn, of oud worden. Heb je nog een grootouder die leeft, dan kun je een deel van die vragen nog stellen, en onze vragen aan je ouders voordat ze er niet meer zijn werken voor hen net zo goed.
Het is ook iets wat een stil mens voor zijn eigen familie kan doen, op zijn eigen moment en zonder publiek. Op Goodbye App kun je een brief schrijven aan de mensen die je noemt en er een opname van je eigen stem aan toevoegen. Je kiest de dag en het uur waarop elke brief per e-mail verstuurd wordt, tot dertig jaar vooruit, en tot hij verstuurd is, blijft hij privé. Het is gratis. Een opa of oma die nooit een toespraak zou houden, kan wel één kantje schrijven, en onze gids over een brief schrijven aan je kleinkinderen is voor hen geschreven.
Veelgestelde vragen
Hoe begin ik een speech voor de uitvaart van mijn opa? Met één eenvoudige zin over hem en jou, met de naam die jij hem gaf: "Mijn opa heeft negentien jaar in een bruine auto gereden, en ik ben op de voorstoel opgegroeid." Ga daarna meteen een scène in. Zijn jaartallen en zijn werkende leven kun je overlaten aan het gedrukte programma of aan zijn kinderen.
Hoe lang moet een afscheidsspeech voor opa zijn? Drie tot vijf minuten voor één spreker, en ongeveer twee minuten per persoon als er meerdere mensen spreken. De toespraken op deze pagina duren van minder dan twee minuten tot ruim drie.
En als mijn opa weinig zei en ik heel weinig heb om mee te werken? Beschrijf dan wat hij deed. Een man die je elke week ergens heen reed, of bij elke wedstrijd op dezelfde plek stond, heeft je de toespraak al gegeven. Twee of drie dingen die hij letterlijk zei, zijn meer waard dan een bladzijde beschrijving.
Mag een kleindochter de speech houden? Natuurlijk. Elk kleinkind kan dat, van elke leeftijd, als de familie het goedvindt. In sommige families wordt uit gewoonte het oudste kleinkind gevraagd; stond een ander dichter bij hem, dan is het redelijk om dat te zeggen en voor te stellen het samen te doen.
Moet ik de oorlog, zijn diensttijd of zijn werk noemen? Eén zin, als het voor hem belangrijk was, en meer alleen als hij er met jou over praatte. Hield hij het voor zich, respecteer dat dan ook in de toespraak, en laat de feiten aan het levensverhaal dat in de dienst verteld wordt.
En als ik hem niet goed kende, of als we niet close waren? Zeg dat in één zin en vertel wat je wel hebt gezien: de bezoekjes, één middag, wat hij altijd zei bij de deur. Vraag je ouder om één verhaal en zeg van wie het verhaal is. Een eerlijke kleine toespraak is beter dan een geleende grote.
En als ik het niet volhoud? Stop, adem en kijk naar het blad tot de regel terugkomt. Geef een reservekopie aan een neef of nicht vooraan die hem kan afmaken als dat niet lukt. De rest staat in onze gids over een grafrede voorlezen zonder te huilen.
Every person has a legacy®
Begin




