
“Savaş çıkarsa ne yapmalıyız?” diye arıyorsanız ilk cevap, sorunun kendisinden küçüktür. O gün yapacağınız iş güvenilir bilgiye ulaşmak, evdekileri bir araya toplamak ve size hareket etmeniz söylenene kadar yollardan uzak durmaktır.
Bu sayfadaki geri kalan her şey o günden önce, çoğu tek bir akşamda yapabilecekleriniz; o gün sizden daha azını istesin diye. Hiçbiri bir tahmin değil. AFAD'ın ve başka ülkelerin sivil savunma kurumlarının sıradan haneler için yayımladıklarının bir araya getirilmiş hâli.
Savaş çıkarsa ne yapmalıyız? İlk saatler
İlk saatlerde içeride kalın, resmi bir bilgi kaynağını açın ve evinizdeki herkesin nerede olduğunu öğrenin. Sonra şu listeyi, bu sırayla izleyin:
- Resmi kanalı açın. Pilli radyoda TRT'yi, telefonda AFAD'ın ve valiliğinizin duyurularını. Radyoyu kısık seste açık bırakın.
- Evdekilerin yerini öğrenin. Herkese kısa bir mesaj yazın: neredesiniz, iyi misiniz, nerede buluşacaksınız. Arama geçmezken mesaj geçebilir.
- Size çıkmanız söylenmedikçe içeride kalın. Yollar acil ekiplere lazımdır; ne zaman ve nereye gidileceğini yetkililer söyler.
- Temiz şişeleri ve tencereleri musluk suyuyla doldurun, musluklar hâlâ akarken.
- Her şeyi şarj edin: telefonları, taşınabilir şarj cihazlarını, lambaları, şarjlıysa radyoyu.
- Bir komşunuzu yoklayın; önce yalnız yaşayanı ya da merdivenlerde zorlanacak olanı.
- Doğrulanmamış haberi iletmeyin. Resmi bir kaynaktan gelmiyorsa sizde kalsın.
Resmi yönergeler ülkeden ülkeye değişir: alarm işaretleri, sığınaklar, tahliye emrini kimin verdiği. Bu sayfa Türkiye için AFAD'ı esas alır ve ortak çekirdeği verir. AFAD'ın ve valiliğinizin sitesini bu hafta bulun, kaydedin ve burada yazan her şeyden önce onların talimatlarına uyun.
Sivil olarak evde savaşa hazırlık nasıl yapılır?
Bir sivil için evde hazırlığın özü tek cümledir: evinizdekilere birkaç günden bir haftaya kadar dışarıdan yardım almadan bakabilmek. Bu da su, yiyecek, ilaç, nakit, şebeke elektriği olmadan çalışan bir radyo ve ısınmanın bir yolu demektir. Sürenin ne kadar olacağı ülkeye göre değişir; her kaynağı kendi sözleriyle veriyoruz:
| Kim söylüyor | Ne kadar süreye hazır olunmalı |
|---|---|
| AFAD (Türkiye) | “Afet sonrası ilk 72 saat için” bir aile planı; sığınakta “birkaç gün” yetecek yiyecek ve su |
| Avrupa Komisyonu, Hazırlıklılık Birliği Stratejisi, Mart 2025 | Halkın “en az 72 saat” kendi kendine yetebilmesi |
| İsveç'in sivil savunma kurumu | Evde su, yiyecek, haberleşme ve ısınma “en az bir hafta” |
| Almanya'da BBK | Mümkünse on gün; en az üç günlük stok bile çok işe yarar |
| Birleşik Krallık hükümeti | 3 gün |
| Ready.gov (Amerika Birleşik Devletleri) | “Birkaç gün” |
Kaynaklar birbirinden farklı ve hiçbiri yanlış değil. Üç günü alt sınır, bir haftayı hedef sayın; Türkiye'de ölçünüz AFAD'ın 72 saati olsun. Her haneye “Kriz ya da savaş çıkarsa” adlı bir broşür gönderen İsveç'in kurumu bunu açıkça söyler: 2024'ten beri en az bir hafta istiyor, 72 saat de hiç yoktan iyidir.
AFAD'ın halkın alacağı tedbirler listesi kısa ve sıradandır: ikaz ve alarm işaretlerini öğrenin, bir sığınak ya da sığınma yeri hazırlayın, orada bulunması gereken malzemeleri hazırlayın, ilk yardım kurallarını öğrenin, yiyecek ve içeceklerinizi uygun şartlarda saklayın, yanınıza alabileceğiniz önemli evraklarınız için bir dosya hazırlayın. İsveç'in listesi de aynı yere çıkar: temiz su, buzdolabı istemeyen yiyecek, pilli radyo, el feneri, battaniye, temel ilaçlarınız, dolu şarj cihazları, nakit ve kağıda yazılmış telefon numaraları. İlaçlar için, bir reçeteden evde ne kadar bulundurabileceğinizi hekiminize ya da eczacınıza sorun.
O listelerde ne olmadığına dikkat edin: alışılmadık hiçbir şey yok, panikle alınan hiçbir şey yok. Bu, bir evi depremden sonraki ilk günlerde, bir kış fırtınasında ya da uzun bir kesintide taşıyan rafın aynısıdır ve her zamanki alışverişinizle azar azar kurulur. Miktarlarıyla tam liste deprem çantası yazımızda.
Güvenilir bilgi nereden alınır?
Savaşta ya da ülke çapında bir krizde güvenilir bilgi üç yerden gelir: ülkenizin resmi uyarı sisteminden, kamu yayıncısından ve yetkili kurumların kendi sitelerinden ve hesaplarından. Üçünü de ihtiyaç duymadan önce hazırlayın.
- Sirenler ve telefonunuzdaki uyarılar. AFAD'a göre bugünkü sirenlerle hem anons yapılabiliyor hem de anlamı önceden bilinen ikaz ve alarm işaretleri verilebiliyor. Birçok ülke bir bölgedeki bütün telefonlara uyarı da gönderebiliyor; telefonunuzun ayarlarında acil durum uyarılarının açık olduğunu kontrol edin.
- Şebeke elektriği istemeyen bir radyo. Şebeke de elektrik de kesilebilir. Ready.gov pilli ya da kolla şarj edilen bir radyo önerir, çünkü öteki kanallar sustuğunda o çalışmaya devam eder. AFAD'ın sığınak listesinde de pilli radyo ve yedek pilleri vardır. Araç radyosu da sayılır.
- Frekans, kağıtta. Yaşadığınız yerde TRT'nin ve yerel radyonuzun frekanslarını öğrenip radyonun üstüne yazın. AFAD, tehlike geçti ikazının radyo, televizyon, hoparlör ve megafon gibi araçlarla duyurulacağını söyler. İsveç'te örneğin acil durum kanalı kamu radyosu P4'tür.
- Telefon numaraları, kağıtta. Birleşik Krallık hükümeti önemli numaraları yazıp elektrik kesildiğinde bulabileceğiniz bir yerde tutmanızı önerir. Türkiye'de bütün acil çağrılar için tek numara 112'dir.
Yanlış bilgi en hızlı ilk günlerde yayılır. Bir kısmı iyi niyetli bir karışıklıktır, bir kısmı insanları korkutmak için üretilir. İsveç'in kurumu bunu yavaşlatan alışkanlıkları sayar: sizde güçlü bir tepki uyandıran içeriğe temkinli yaklaşın, birkaç kaynaktan kontrol edin, ciddi bir şey olduğunda resmi bir devlet kaynağından doğrulama arayın ve yalnızca güvenilir bir kaynaktan geldiğini bildiğinizi paylaşın. Yeni yapay zeka araçlarının sahte içerik üretmeyi kolaylaştırdığını da ekler.
Bir şeyi iletmeden önce üç soru sorun:
- Kim söylüyor? Adı belli bir kurum ya da yayıncı mı, yoksa “bir arkadaşın arkadaşı” mı?
- Resmi mi? Aynı bilgiyi kurumun kendi sitesinde ya da hesabında bulabiliyor musunuz?
- Eski mi? Tarihe bakın. Eski fotoğraflar ve eski uyarılar yeniymiş gibi dolaşır.
Üçünü de cevaplayamıyorsanız iletmeyin.
Siren çalınca ne yapılır, binada nereye sığınılır?
Size sığınmanız söylenirse yakında bir sığınak varsa oraya gidin; yoksa yer altına ya da penceresi az, iç tarafta bir bölüme geçin. Sivil savunma kurumlarının yayımladıklarının ortak çekirdeği budur; ayrıntılar ülkeye göre değişir.
- Önce sığınak. AFAD'a göre kırmızı alarmda kapalı alandakiler gerekli malzemeleri alıp derhal sığınağa gider; dışarıdakiler en yakın genel sığınağa ya da yeraltı geçidi, sağlam pasaj ve bodrum gibi sığınmaya elverişli bir yere girer ve tehlike geçti ikazına kadar bekler. İsveç'in kurumu da aynı sırayı verir: en yakın sığınak, yoksa bodrum, garaj ya da yer altındaki metro istasyonu gibi koruyucu başka bir yer.
- İçeride, pencerelerden uzakta. Evde sığınmak için Ready.gov mümkünse penceresi az bir iç oda önerir.
- Sığınak yoksa sığınma yeri, ve onun sınırı. AFAD'ın sığınaklar sayfası, sığınağı olmayan evlerin ve iş yerlerinin bazı bölümlerinin sığınma yeri olarak kullanılabileceğini söyler: mümkünse bodrum katında, dışarıya penceresi az, tavanı ve duvarları sağlam bir yer. Aynı sayfa sınırı da açıkça yazar: böyle bir yer sığınak kadar koruyucu olmaz. Onu olduğu gibi, yani bir yedek olarak görün.
Sirenin anlamı ülkeye göre değişir. Türkiye'de AFAD'ın ikaz ve alarm işaretleri dört tanedir. Sarı ikaz 3 dakika süren düz siren sesidir ve hava saldırısı ihtimalini bildirir. Kırmızı alarm 3 dakika süren, yükselip alçalan dalgalı siren sesidir ve hava saldırısı tehlikesini bildirir. Siyah alarm 3 dakika süren kesikli siren sesidir; kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer tehlikeyi bildirir. Beyaz ikaz, yani “tehlike geçti”, radyo, televizyon, hoparlör ve megafonla duyurulur. Başka bir ülkede yaşıyorsanız işaretler farklıdır; kendi sivil savunma kurumunuzdan öğrenin.
Bunu bir kez, sakin bir günde yapın: evinizi dolaşın ve yeri seçin. Evdeki herkese neresi olduğunu söyleyin. AFAD'ın yatağın yanı için önerdiği dört şeyi karanlıkta uzanabileceğiniz bir yerde tutun: su, düdük, fener ve ayakkabı.
Nükleer alarm verilirse
Nükleer bir alarm verilirse en yakın sağlam binaya ya da sığınağa girin, içeride kalın ve resmi talimatları dinleyin. Türkiye'de bu tehlikenin işareti siyah alarmdır ve AFAD, radyoaktif tehlike varsa derhal sığınağa girilmesini söyler. Amerika Birleşik Devletleri hükümetinin Ready.gov rehberi aynı şeyi üç ifadeyle özetler: “İçeri girin. İçeride kalın. Yayınları izleyin.” Ready.gov'un verdiği rakamlar şöyle:
- İçeri girin. Bir patlamadan sonra serpinti gelmeden önce yeterli bir sığınak bulmak için 10 dakika ya da daha fazla vaktiniz olur. En güvenli binalar tuğla ya da beton duvarlı olanlardır. Yer altı otoparkları ve metrolar da iyi koruma sağlayabilir. Araç sığınak değildir.
- Binanın ortasına ya da bodruma gidin. Dışarısıyla aranıza koyabildiğiniz kadar çok duvar koyun ve pencerelerden uzaklaşın.
- İçeride kalın. Ready.gov, yangın ya da gaz kaçağı gibi acil bir tehlike olmadıkça ya da yetkililer çıkmanın güvenli olduğunu söylemedikçe ilk 24 saat en korunaklı yerde kalmanızı ister; radyasyon düzeyi o 24 saatte hızla düşer. AFAD'ın nükleer korunma sayfası daha uzun bir süre verir: sığınakta en az 48 saat, mümkünse daha fazla.
- Binayı kapatın. Pencereleri ve kapıları kapatın; yapabiliyorsanız dışarıdan hava çeken vantilatörleri, klimaları ve ısıtmayı durdurun. Evcil hayvanları içeri alın.
- Serpinti geldiğinde dışarıdaysanız en üstteki giysilerinizi dikkatle çıkarın; bu, radyoaktif maddenin yüzde 90'a varan kısmını uzaklaştırabilir. Sonra yapabiliyorsanız sabun ve suyla duş alın ya da yıkanın; olmuyorsa açıkta kalan cildinizi ve saçınızı temiz, ıslak bir bezle silin. Cildinizde ev temizliği için üretilmiş mendilleri kullanmayın.
- Binanın içinde duran yiyecek ve içecekler güvenlidir. Dışarıdan gelen kapalı kaplardaki yiyecekler, kabı nemli bir bezle sildikten sonra güvenlidir.
- Yayınları izleyin. Acil durum görevlilerinin talimatlarına uyun. Tahliye etmeniz söylenirse güzergahları ve barınma yerlerini dinleyin; yetkililer güvenli olduğunu söyleyene kadar geri dönmeyin.
Dışarıdaysanız ve bir uyarı varsa Ready.gov, koruma sağlayan herhangi bir şeyin arkasına geçmenizi, yüzüstü yatmanızı ve şok dalgası geçtikten sonra en yakın binaya girmenizi söyler. AFAD da aynısını yazar: sığınak bulunamazsa yüzüstü yatılır, pencerelerden uzak durulur ve ateş topuna hiçbir şart altında bakılmaz.
En zor talimat ikincisidir, çünkü bütün içgüdünüz gidip sevdiklerinizi almak olacaktır. Yönerge onlar için de sizin için olduğu gibidir: bulunduğunuz yerde içeri girin ve orada kalın. Bunu şimdi kararlaştırın ki kimse şehrin öbür ucuna doğru yola çıkmasın.
Kalmak mı, gitmek mi?
Yetkililer tahliye emri vermedikçe ya da eviniz artık güvenli olmadıkça bulunduğunuz yerde kalın. Tahliyeye yetkililer karar verir (İsveç'te örneğin kurtarma hizmetleri ya da polis) ve Ready.gov'un sığınmayla ilgili talimatı her durumda aynıdır: bilgi almayı sürdürün ve yerel yetkililere uyun. Bir söylenti üzerine yola çıkmak sizi kalabalık yollara, malzemelerinizden ve sizi tanıyan insanlardan uzağa götürür.
Gitmeniz söylenirse ya da gitmek zorunda kalırsanız:
- Önceden hazırladığınız çantayı alın; içinde evraklarınız, ilaçlarınız, nakit, kalın giysiler, telefon ve şarj aleti, bir de kağıda yazılmış telefon numaraları olsun. Çanta listesi deprem çantası yazımızda.
- Aracı hazır tutun. Ready.gov tam da bunun için deponun her zaman en az yarı dolu tutulmasını önerir.
- Önerilen güzergahları izleyin. Ready.gov kestirme yollara karşı uyarır; kapalı olabilirler.
- Birine haber verin. Bölge dışındaki bağlantı kişinize güzergahınızı yazın ve evde, ne zaman çıktığınızı ve nereye gittiğinizi söyleyen bir not asın.
- Evi kapatın. İsveç'in kurumu gazı ve elektriği kapatıp kapıları kilitlemenizi söyler. AFAD da sarı ikazda gaz, elektrik ve su ana vanalarının kapatılmasını, yanan ocak ve sobanın söndürülmesini ister.
- Kendi çantasını hazırlayamayana yardım edin ve çocukların, yaşlıların ne olduğunu ve neden olduğunu bildiğinden emin olun. Çocuğun kendi küçük eşyası, bir oyuncak ya da bir battaniye, kapladığı yere değer.
Buraya yalın bir gerçek de ait. Uluslararası insancıl hukuka, yani her silahlı çatışmada geçerli olan kurallara göre siviller asla hedef alınamaz ve 1949 tarihli Dördüncü Cenevre Sözleşmesi, silahlı kuvvetlere ya da silahlı gruplara mensup olmayan herkes için hukuki korumalar öngörür. Uluslararası Kızılhaç Komitesi bu korumaları ayrıntısıyla anlatır.
Telefonlar çalışmazsa: aile afet ve acil durum planınız
Telefonların çalışmadığı bir gün için aile planı, tek bir kağıda yazılmış dört karardır: nerede buluşacaksınız, hepiniz kime haber vereceksiniz, kim kimi alacak ve kapıya ne yazacaksınız. Bu kararları bu akşam verin; yaklaşık yirmi dakika sürer.
- Buluşma yerleri. AFAD evin içinde ve dışında tekrar buluşma yerleri belirlemenizi ister. Amerika Birleşik Devletleri'nin aile iletişim planı dört yer sayar: evin içinde güvenli bir oda, mahallenizde bir nokta, mahallenizin dışında kütüphane ya da bir arkadaşınızın evi gibi bir yer ve şehrinizin dışında bir yer.
- Bölge dışında tek bir bağlantı kişisi. AFAD bölge dışında bağlantı kuracağınız kişileri ve telefon numaralarını belirlemenizi söyler; Amerikan rehberi de yerel hatlar kilitlendiğinde şehirlerarası bir aramanın geçebileceğini belirtir. Herkes o kişiye haber verir, o da haberi ötekilere iletir.
- Aramayın, yazın. Kısa mesaj bir aramadan çok daha az şebeke kapasitesi ister ve şebeke toparlandığında kendiliğinden gidebilir. Kısa tutun: “İyiyim. Kütüphanedeyim.” Aramak zorundaysanız kısa konuşun ve yeniden aramadan önce 10 saniye bekleyin.
- Okuldaki çocuklar. Okula acil durum planını sorun ve çocuklarınıza onları kimin alabileceğini söyleyin. O zamana kadar öğretmenlerinin dediğini yapmalarını tembihleyin.
- Şehrin öbür ucundaki anne ya da baba. Onları kimin yoklayacağına şimdi karar verin; bir komşularına kendi numaranızı ve bölge dışındaki bağlantı kişinizin numarasını verin.
- Kapıya bir not. Evden ayrılırsanız ne zaman çıktığınızı ve nereye gittiğinizi yazın.
Evdeki herkes bir kağıt kopya taşır, bir kopya da buzdolabının kapağına asılır. Bitmiş bir plan aşağıdaki gibi görünebilir. İçindeki aile, bu sayfadaki bütün örnekler gibi hayal ürünüdür.
PLANIMIZ. Birbirimize ulaşamazsak:
1. Güvenliyse bulunduğun yerde kal. Arama, mesaj yaz.
2. Herkes Eskişehir'deki Nermin teyzeye yazar: “İyiyim. [Yer]deyim.” Numarası bu kartın arkasında.
3. Evdeki yerimiz banyonun yanındaki koridor. Evde kalamazsak mahallemizin toplanma alanındaki çınarın altında buluşuruz. Oraya ulaşamazsak Hasan dedenin evinde.
4. Defne'yi okuldan babası alır. Alamazsa 12 numaradaki Sevim Hanım alır. Defne, ikisinden biri gelene kadar öğretmeninin yanında kalır.
5. Annem Hasan dedeye uğrar. Kerem çantayı ve radyoyu getirir.
6. Evden ayrılırsak saati ve gittiğimiz yeri kapının yanındaki not defterine yazarız.
Savaş çıkarsa para, evraklar ve telefon
Evde küçük banknot ve bozukluk olarak bir miktar nakit, önemli evraklarınızın fotokopilerini tek bir dosyada ve şebeke yokken de işe yarayan bir telefon bulundurun. Her biri bir saat ya da daha az sürer.
Para. Kartla ödeme ve bankamatikler elektriğe ve şebekeye bağlıdır; ikisi de kesilebilir. İsveç'in kurumu nakdi, herkesin uygulama, kart ya da elektronik kimlik olmadan kullanabildiği tek ödeme yolu olarak tanımlar ve merkez bankasının tavsiyesini aktarır: evde yetişkin başına yaklaşık 1.000 kron, küçük kupürlerle; bir haftalık temel alışverişi karşılasın diye. Bu İsveç'in kendi rakamıdır; Türkiye için resmi bir rakam bulamadık. Birleşik Krallık hükümetinin listesi yalnızca nakit der, bozukluk ve banknot karışık. Evinizin bir haftalık yiyecek, ilaç ve yakıt masrafını hesaplayın ve aşağı yukarı o kadarını bulundurun. Temassız ödeme çalışmazsa diye kart şifrelerinizi ezbere bilin. Bu bir hazırlıktır, fazlası değil; birikim ya da yatırımlarınızla ne yapacağınız konusunda yetkili bir uzmana danışın.
Evraklar. AFAD'ın tedbirler listesi acil durumlarda yanınıza alabileceğiniz önemli evraklarınız için bir dosya hazırlamanızı ister. Ready.gov'un listesinde kimlik, sigorta poliçeleri ve banka hesap kayıtlarının elektronik olarak ya da su geçirmez, taşınabilir bir kapta saklanan kopyaları vardır. İsveç'in tahliye listesi buna reçeteleri, araç belgelerini, tapuları, evlilik belgelerini ve banka hesaplarının listesini ekler. Fotokopileri evden tek elle çıkarılabilecek bir dosyaya koyun.
Telefonunuz. Bölgenizin ve şehir dışındaki buluşma yerinize giden yolun çevrimdışı haritasını indirin. Rehberinizi telefonun kendisine kaydedin, önemli numaraları kağıda da geçirin. Dolu bir taşınabilir şarj cihazı ve bir araç şarjı bulundurun. Şebeke zorlandığında Amerikan rehberi ekran parlaklığını kısmanızı, uçak modunu kullanmanızı, gereksiz uygulamaları kapatmanızı ve şebeke acil durumlara kalsın diye video izlememenizi söyler. Elektrik gittiğinde ışık, ısınma ve yiyecek için elektrik kesintisinde ne yapmalı yazımıza bakın.
Çocuklarla savaş hakkında konuşmak
Çocuğunuza neyi zaten bildiğini ve bu konuda ne hissettiğini sorarak başlayın, sonra sakin, dürüst ve onun düzeyinde cevap verin. Bu, UNICEF'in çocuklarla çatışma ve savaş hakkında konuşma rehberindeki sekiz önerinin ilkidir. Kısaca:
- Ne bildiklerini ve ne hissettiklerini öğrenin.
- Sakin ve yaşına uygun konuşun: tepkilerini izleyin, kaygı düzeyine duyarlı olun.
- Damgalamayı değil, şefkati yayın.
- Yardım edenleri gösterin ve çocuğunuzun küçük bir şey yapmasına izin verin; bir şey yapmak büyük bir teselli olabilir.
- Konuşmayı özenle kapatın: ne zaman kaygılansa onu dinlemek için orada olduğunuzu hatırlatın.
- Yoklamaya devam edin. Tepkilerin çoğu normaldir ve kısa sürer.
- Haber selini sınırlayın; küçük çocukların yanında kapatmayı düşünün.
- Kendinize de iyi bakın, çünkü çocuklar sizin nasıl karşılık verdiğinizi sezer.
Her sorunun cevabını bilmeniz gerekmez. “Bilmiyorum, ama biz şöyle yapardık” dürüst bir cevaptır ve aile planının işe yaradığı yer de burasıdır. Çocuğunuza planda küçük bir görev verin: feneri o taşısın ya da Nermin teyzenin numarasını ezbere o bilsin. Görevi olan çocuğun, kaygısını koyacak bir yeri olur.
Dünya altüst olmuş gibi geldiğinde: asıl sorun kaygıysa
Evinizde güvendeyseniz ve haber okumayı bırakamıyorsanız, bu akşam ilgilenilmesi gereken şey kaygının kendisidir. Dünya altüst olmuş gibi geldiğinde birkaç dakikada bir başlıklara bakmak bir şey yapmak gibi hissettirebilir. Dışarıda hiçbir şeyi değiştirmez, sizden ise uykunuzu alır.
Dünya Sağlık Örgütü'nün stresle ilgili önerileri yalındır: stresinizi artırıyorsa haber izlemeye ayırdığınız süreyi sınırlayın, günlük bir düzen tutturun, yeterince uyuyun, her gün hareket edin ve güvendiğiniz insanlarla bağınızı sürdürün. Uygulamada:
- Haber saatleri belirleyin. Günün belli saatleri, güvendiğiniz bir kaynak; yatakta değil.
- Somut tek bir hazırlık yapın, sonra durun. Su şişelerini doldurun ya da planı yazın. Bitmiş tek bir iş, bir saat daha okumaktan çok daha fazla yatıştırır.
- Birine yüksek sesle söyleyin. Bir dostla paylaşılan kaygı, cümlenin sonunda çoğu zaman küçülmüş olur.
- Geçmiyorsa bir hekime görünün. Doğru dürüst uyuyamıyor, yemek yiyemiyor ya da günlerinizi geçiremiyorsanız DSÖ'nün önerisi, güvendiğiniz bir sağlık çalışanından yardım istemenizdir.
Hazırlıklı olmak ile korkmak ayrı şeylerdir. Birincisi bir raf ve bir kağıttan ibarettir. Onlar bir kez var olduktan sonra bu konuyu düşünmeyi bırakabilirsiniz.
Onlarda kalmasını isteyeceğiniz sözler
Yukarıdaki bütün listeler bedeni ve evrakı korur; o listelerdeki hemen her şey yeniden satın alınabilir. Alınamayan şey daha küçüktür: sesiniz, bir şeyi söyleyiş biçiminiz, sevdiklerinizin her birinin bilmesini isteyeceğiniz şeyler. Goodbye App ile her birine ayrı bir mektup yazabilir, isterseniz mektuba bir ses kaydı ekleyebilirsiniz; mektup evdeki bir çekmecede değil, uygulamanın sunucularında saklanır. Her mektubu kimin alacağını ve e-postayla ulaştırılacağı günü ve saati, 30 yıl sonrasına kadar, siz seçersiniz; mektup gönderilene kadar gizli kalır ve uygulama ücretsizdir. İsteğe bağlı etkin olmama güvencesini açarsanız, hesabınız 3 ile 45 gün arasında belirlediğiniz bir süre boyunca sessiz kaldığında zamanlanmış mektuplar daha erken gönderilebilir; bu yüzden süreyi, çevrimdışı kalabileceğiniz en uzun dönemden daha uzun tutun. Başlamanıza “her ihtimale karşı” mektubu ve askerî görevlendirmeden önce yazılacak mektuplar rehberlerimiz yardımcı olur.
Sık sorulan sorular
Savaş çıkarsa ilk ne yapmalıyız? İçeride kalın, TRT'yi ya da resmi uyarı kanalını açın ve evinizdeki herkesin yerini mesajla öğrenin. Sonra su kaplarını doldurun, cihazlarınızı şarj edin ve yola çıkmadan önce resmi talimatları bekleyin.
Acil durum stokum ne kadar yetmeli? En az üç gün, yapabiliyorsanız bir hafta. AFAD ilk 72 saat için plan ister; Avrupa Komisyonu'nun stratejisi en az 72 saatten, Birleşik Krallık hükümeti 3 günden, İsveç en az bir haftadan, Almanya mümkünse on günden söz eder.
Ülkede savaş çıkarsa şehirden ayrılmalı mıyım? Yetkililer tahliye emri vermedikçe ya da eviniz güvensiz hâle gelmedikçe hayır. Ayrılırsanız çantanızı ve evraklarınızı alın, önerilen güzergahları izleyin ve bölge dışındaki bağlantı kişinize nereye gittiğinizi bildirin.
Savaş çıkarsa paramla ne yapmalıyım? Evde, küçük banknot ve bozukluk olarak, yaklaşık bir haftalık temel ihtiyaca yetecek kadar nakit bulundurun ve hesaplarınızın kağıda yazılı bir listesini evraklarınızla birlikte saklayın. Bankaların ya da piyasaların ne yapacağını kimse öngöremez; bunun ötesindeki her şey için yetkili bir uzmana danışın.
Bir saldırı sırasında evin en güvenli yeri neresidir? Sığınak, her evden daha güvenlidir. Evde ise AFAD mümkünse bodrum katında, dışarıya penceresi az, tavanı ve duvarları sağlam bir yeri sığınma yeri olarak gösterir; dışarısıyla aranızda ne kadar çok duvar olursa o kadar iyi.
Nükleer saldırıda evde ne yapmalı? İçeride kalın, bodruma ya da binanın ortasına gidin, pencereleri ve kapıları kapatın. Ready.gov, yetkililer aksini söylemedikçe ilk 24 saat orada kalmanızı ister; AFAD sığınakta en az 48 saat der. Kendi yetkililerinizin talimatları geldikçe onlara uyun.
Savaşta telefonlar ve internet çalışır mı? Kötü çalışabilir ya da hiç çalışmayabilir, çünkü şebekeler aşırı yüklenir ve elektriğe bağlıdır. Buna göre plan yapın: pilli ya da kolla şarj edilen bir radyo, kağıda yazılı telefon numaraları, önceden kararlaştırılmış buluşma yerleri ve arama yerine mesaj.
Üçüncü dünya savaşı çıkarsa ne yapmalıyız? Herhangi bir savaşta ya da ülke çapındaki acil durumda yapılacakların aynısını: bilgiyi resmi kaynaklardan alın, içeride kalın, evdekileri toplayın ve kendi yetkililerinizin talimatlarına uyun. Hiçbir ev her senaryoya hazırlanamaz, hazırlanmak zorunda da değildir; aynı bir haftalık stok ve aynı aile planı hepsinde işe yarar.
Savaş kaygısıyla nasıl baş ederim? Haberi belli saatlerle sınırlayın, somut tek bir hazırlık yapın ve güvendiğiniz biriyle konuşun. Kaygı uykunuzu ya da iştahınızı alıyorsa bir hekime görünün.
Every person has a legacy®
Başla




