Jak odpowiedzieć na kondolencje i podziękować po pogrzebie

Telefon ma dwieście nieprzeczytanych wiadomości. Kartki piętrzą się na schodach, w kuchni stoi czyjś garnek po rosole, a lista nazwisk w Twojej głowie rośnie z każdym dzwonkiem do drzwi. Gdzieś usłyszałeś, że powinieneś odpowiedzieć na wszystkie.

Nie musisz, nie w tym tygodniu. Oto jak odpowiedzieć na kondolencje skierowane do Ciebie: podziękować, kiedy będziesz gotów, i na tym poprzestać. Poniżej są słowa na każdą chwilę, od tego, co odpowiedzieć w drzwiach, po podziękowania na później, każde pełne i gotowe do użycia. Jeśli piszesz do kogoś innego, kto jest w żałobie, potrzebujesz raczej tekstu o kondolencjach i wyrazach współczucia.

W tym tygodniu nikomu nie jesteś winien odpowiedzi

W tym tygodniu nikt nie czeka na odpowiedź, a odpowiedź za miesiąc nie będzie spóźniona. Wiadomość w pierwszych dniach to gest wsparcia, a nie pytanie, na które trzeba odpowiedzieć, i może poczekać, aż minie pogrzeb i się wyśpisz. Kiedy już odpiszesz, wystarczy linijka albo dwie.

Zasady savoir-vivre'u mówią to samo. Amerykański Instytut Emily Post mówi, że na podziękowania dla osób, które złożyły kondolencje, nie ma oficjalnego terminu, i proponuje działać we własnym tempie albo poprosić bliskiego krewnego lub przyjaciela, żeby część podziękowań napisał za Ciebie.

Oddaj to zadanie jednej osobie. Wybierz siostrę, przyjaciółkę albo kuzyna, który uwielbia porządek i tabelki, i dawaj mu swój telefon na godzinę dziennie. Może odpowiadać na praktyczne pytania, zapisywać, kto co przysłał, i odpisywać w Twoim imieniu wszystkim, którzy napisali. Poproś, żeby podpisywał się własnym imieniem, tak żeby nikt nie myślał, że dostał wiadomość bezpośrednio od Ciebie.

Oto dwie wiadomości, które dają Ci czas. Obie są wymyślone, tak jak każda inna wiadomość i każde imię poniżej, więc zmieniaj szczegóły, aż zabrzmią jak Ty.

Krótka odpowiedź na pierwsze dni, do wszystkich, także do tych, których telefonów nie możesz odebrać.

Dziękujemy za ciepłe słowa o tacie. Czytamy każdą wiadomość i odezwiemy się, kiedy będziemy mogli.

To samo, wysłane przez osobę, która pomaga.

Tu Marta, siostra Joli. Jola poprosiła, żebym podziękowała Ci za wiadomość o Ryszardzie. Przeczytała ją i chciała, żebyś wiedział, że pomogła. Nie jest jeszcze w stanie odpisywać, więc nie martw się, jeśli przez jakiś czas się nie odezwie.

Co odpowiedzieć, kiedy ktoś składa Ci kondolencje

„Dziękuję” to pełna odpowiedź. Kiedy ktoś mówi „wyrazy współczucia” w drzwiach, w kościele albo nad grobem, niczego w zamian nie oczekuje. Tych dziesięć odpowiedzi działa prawie wszędzie.

1. „Dziękuję, że jesteś.”
2. „Dziękuję, to dla mnie dużo znaczy.”
3. „Cieszyłaby się, że tu jesteś.”
4. „Nie umiem jeszcze o tym mówić, ale dziękuję.”
5. „Dziękuję, że Wy też go kochaliście.”
6. „Bardzo Cię lubił.” Mów to tylko wtedy, kiedy to prawda.
7. „Dobrze, że przyszedłeś.”
8. „Opowiesz mi kiedyś jakąś historię o niej?”
9. „Dziękuję. Jakoś się trzymamy.”
10. „Dziękuję. Zapraszamy potem na obiad.”

Kiedy ktoś mówi „daj znać, gdybyś czegoś potrzebował”. Trzymaj go za słowo i daj mu jedno zadanie na konkretny dzień: „Mógłbyś w czwartek wyjść z psem?” Wiele osób, które tak mówią, mówi to szczerze i odetchnie z ulgą, kiedy dostanie konkretne zadanie.

Kiedy ktoś pyta, co się stało. Bez względu na to, jak ta osoba zmarła, nie musisz nikomu opowiadać szczegółów. Jedno zdanie może łagodnie zamknąć pytanie, a kilka takich zdań jest w tekście o tym, co mówić o przyczynie śmierci.

Jeśli nie możesz mówić. Wystarczy skinienie głową, dotknięcie czyjegoś ramienia albo dłoń na sercu, i wystarczy też dwa razy powiedziane „dziękuję”. W Japonii, gdzie żałobnicy się kłaniają, poradnik pogrzebowy mówi, że głęboki ukłon bez słowa w zupełności wystarczy (po japońsku). Jeśli boisz się chwili, kiedy ludzie będą podchodzić z kondolencjami, poproś kogoś, żeby stanął obok i mówił za Ciebie: „Nie jest w stanie rozmawiać, ale bardzo się cieszy, że przyszliście.” A jeśli ktoś płacze bardziej niż Ty, nie musisz się nim opiekować.

Jak odpowiedzieć na kondolencje SMS-em, w wiadomości i e-mailem

Żeby odpowiedzieć na kondolencje, podziękuj, dodaj jedno prawdziwe zdanie, jeśli je masz, i skończ. Podziękowanie za kondolencje potrzebuje tylko kilku linijek, a na SMS-a odpowiada się SMS-em, nie listem.

Krótkie odpowiedzi, według tego, kto zmarł.

• Tata. „Dziękuję za ciepłe słowa o tacie. Przeczytałam Twoją wiadomość mamie i się uśmiechnęła.”
• Mama. „Dziękuję za wiadomość o mamie. Zachowam ją, żeby do niej wracać w gorsze dni.”
• Mąż albo żona. „Dziękuję, że o mnie pamiętasz. Wieczory są bez niej bardzo długie, a Twoja wiadomość pomogła.”
• Brat albo siostra. „Dziękuję za wiadomość o moim bracie. Dobrze słyszeć to od kogoś, kto też go kochał.”
• Babcia albo dziadek. „Dziękuję, że pamiętasz o dziadku. Zachował każdą kartkę, którą mu kiedykolwiek wysłałeś.”
• Dziecko. „Dziękujemy, że pamiętasz o naszym synu. Tak wiele dla nas znaczy, kiedy ktoś mówi o nim po imieniu.”

Do bliskiej przyjaciółki.

Dziękuję, Aniu. Przeczytałam Twoją wiadomość trzy razy. Nie mam jeszcze siły rozmawiać, ale zadzwonię w przyszłym tygodniu. Pisz dalej te wiadomości, na które nie trzeba odpowiadać. Są najlepsze.

Do znajomego albo kogoś, od kogo nie miałeś wiadomości od lat.

Dziękuję za kondolencje i za ciepłe słowa o mojej babci. Dużo dla mnie znaczy, że ktoś o niej pamięta. Mam nadzieję, że u Ciebie i Twojej rodziny wszystko dobrze.

Do kogoś, kto podzielił się wspomnieniem.

Dziękuję, że opowiedziałeś mi, jak tata uczył Cię zarzucać wędkę nad Narwią. Nigdy nie słyszałem tej historii, a od tamtej pory opowiedziałem ją wszystkim. Jeśli przypomnisz sobie inne, zapisz mi je, proszę. Zbieramy wszystkie.

Do kogoś, czyje słowa zabolały. Jeśli zdanie w rodzaju „Jest już w lepszym świecie” albo „Dobrze, że już się nie męczy” bardziej zraniło, niż pomogło, nie musisz go prostować. Krótka, neutralna odpowiedź życzliwie zamyka sprawę.

Dziękuję, że o nas pomyślałeś.

Jeśli to był bliski przyjaciel, możesz mu potem łagodnie powiedzieć: „Wiem, że chciałeś dobrze. Teraz po prostu potrzebuję, żebyś słuchał.”

Do wszystkich naraz, na rodzinnej grupie.

Dziękuję Wam wszystkim za wiadomości o mamie. Nie umiem jeszcze odpowiadać na każdą osobno, ale czytam je wieczorami i pomagają, nawet te, w których jest tylko jej imię. Nie musicie na to odpisywać.

Do wszystkich, którzy przyszli, dzień po pogrzebie.

Dziękujemy, że byliście z nami wczoraj, żeby pożegnać tatę. To, że przyszło Was tak wielu, i Wasze wspomnienia przy obiedzie pomogły nam przetrwać ten dzień. Jesteśmy wdzięczni każdemu z Was.

Na WhatsAppie lista ogłoszeniowa może zanieść to podziękowanie wielu osobom naraz, ale, jak zaznacza strona pomocy WhatsAppa, dostaną je tylko osoby, które mają Twój numer w kontaktach, więc do pozostałych napisz sam.

Jak podziękować za kondolencje na Facebooku i Instagramie

Najprostszy sposób, żeby podziękować za kondolencje na Facebooku albo Instagramie, to jeden post z podziękowaniem dla wszystkich i polubienie każdego komentarza. Polubienie to odpowiedź: mówi tej osobie, że widziałeś, co napisała. Pod polskimi postami część komentarzy to sam znak [*], symbol płonącego znicza; tu także wystarczy polubienie. Instytut Emily Post daje tę samą radę przy kondolencjach na stronie zakładu pogrzebowego albo gazety: jedno opublikowane podziękowanie może objąć wszystkich, a osobiste odpowiedzi zostaw dla tych, którzy dodatkowo przysłali odręczny liścik albo osobisty e-mail.

Krótki post, w pierwszym tygodniu.

Dziękujemy wszystkim, którzy napisali o tacie, tutaj i w wiadomościach. Przeczytaliśmy każde słowo, nawet te, na które nie odpowiedzieliśmy. Tata byłby zdumiony, że znał tak wielu z Was. Nas też to zdumiewa.

Dłuższy post, po pogrzebie.

Z całego serca dziękujemy wszystkim, którzy przyszli w sobotę na pogrzeb Krystyny, przynieśli kwiaty i znicze i napisali tu tyle dobrych słów. Udawałaby, że to wszystko ją krępuje, a potem przeczytałaby każdy komentarz dwa razy. Jeśli macie jej zdjęcie, którego możemy nie znać, prześlijcie je, proszę, komuś z nas. Zbieramy je dla jej wnuków.

Kiedy odpowiadać osobno. Odpowiedz bezpośrednio na komentarz, w którym ktoś o coś pyta, komuś, kto dzieli się wspomnieniem, które chcesz zachować, i każdemu, kto pisze tak, jakby dopiero się dowiedział. Twój post obejmuje wszystkich innych. Jeśli komentarzy jest więcej, niż możesz udźwignąć, osoba, która pomaga, może przeczytać je pierwsza i przekazać Ci te, które będziesz chciał zobaczyć.

Uważaj na oszustwa. Fałszywe „transmisje” z pogrzebów powstają na podstawie publicznych postów żałobnych. Link do transmisji od obcej osoby albo taki, który prosi o numer karty, jest fałszywy: zgłoś go, zamiast polubić. Więcej jest w tekście o fałszywych nekrologach i oszustwach z transmisjami z pogrzebów.

Co odpowiedzieć na kondolencje religijne i tradycyjne

Kiedy ktoś składa Ci kondolencje religijne albo tradycyjne, zwyczajową odpowiedzią jest często krótkie błogosławieństwo albo stały zwrot w zamian, a „dziękuję” wystarcza prawie wszędzie. Niewiele z tych odpowiedzi to reguły: IslamQA (po arabsku) na przykład nie znajduje w sunnie ustalonych słów dla osoby w żałobie i uznaje za dobre wszystkie życzliwe słowa w odpowiedzi.

Jeśli ktoś błogosławi Cię w wierze, która nie jest Twoja, albo nie wyznajesz żadnej, „Dziękuję, to dla mnie dużo znaczy” jest właściwą odpowiedzią i nie musisz pożyczać cudzej modlitwy. To samo podziękowanie odpowiada na każde kondolencje, których brakuje w tej tabeli. W tradycyjnej sziwie goście czekają, aż żałobnik odezwie się pierwszy, więc możesz siedzieć w ciszy, ile potrzebujesz.

Podziękowania po pogrzebie za kwiaty, jedzenie, pieniądze, datki i pomoc: wzory do kartek

Dobre podziękowanie po pogrzebie dziękuje za jedną konkretną życzliwość, mówi w jednym zdaniu, co znaczyła, i kończy się Twoim imieniem. Dwa albo trzy zdania wystarczą.

• Kwiaty. „Droga Bogusiu, dziękuję za białe lilie. Stały przy trumnie taty w kaplicy, a teraz leżą na jego grobie; tata na pewno marudziłby, że to za dużo zachodu. Ściskam, Ola”
• Kwiaty, krócej. „Dziękuję za piękne kwiaty na pogrzeb mamy. Kochała wszystko, co kwitnie, i dobrze było mieć je przy niej.”
• Roślina. „Dziękuję za skrzydłokwiat. Stoi na parapecie, przy którym tata czytał gazetę, i podlewam go w każdą niedzielę. Będzie z nami długo po tym, jak zwiędną kwiaty.”
• Jedzenie. „Dziękuję za rosół i ciasto drożdżowe, i za to, że zostawiłaś je pod drzwiami, nie oczekując, że otworzymy. Rosół był pierwszym prawdziwym posiłkiem, jaki ktokolwiek z nas zjadł w tamtym tygodniu. Twój garnek jest umyty i na Ciebie czeka.”
• Jedzenie, dla osoby, która je zorganizowała. „Dziękuję, że ułożyłaś grafik obiadów. Przez trzy tygodnie nikt w tym domu nie musiał myśleć o obiedzie, a każdego dnia po prostu się pojawiał. Podziękuj, proszę, wszystkim, którzy gotowali; do nich też piszemy.”
• Datek ku pamięci zmarłego. „Dziękujemy za hojny dar dla hospicjum ku pamięci mamy. Napisali do nas o tym, a myśl, że kolejna rodzina dostanie taką opiekę, jaką miała ona, przynosi nam ulgę.”
• Datek, krócej. „Dziękuję za wpłatę na fundację kardiologiczną ku pamięci taty. Byłby po cichu bardzo zadowolony.”

Za pieniądze, pomoc w kosztach albo zbiórkę. Podziękuj za hojność i powiedz, co dzięki niej się udało, ale nie wymieniaj kwoty. Jeśli pieniądze przyszły przez zbiórkę w internecie, najpierw podziękuj organizatorowi, a potem opublikuj jedną aktualizację z podziękowaniem dla wszystkich, którzy wpłacili.

• Pieniądze albo pomoc w kosztach. „Dziękujemy za hojną pomoc w kosztach pogrzebu. Dzięki niej mama mogła przestać martwić się rachunkami, a zamiast tego myśleć o tacie. Nigdy tego nie zapomnimy.”
• Koperta wręczona na pogrzebie, krócej. „Dziękuję za Twój dar i za to, że byłeś z nami na pogrzebie. Pójdzie na jej nagrobek, a tak dobrze było Cię tam zobaczyć.”

W Japonii na kōden, pieniądze dawane na pogrzebie, odpowiada się kōden-gaeshi: podarunkiem z listem z podziękowaniem, tradycyjnie wysyłanym tak, żeby dotarł po 49. dniu, często wartym mniej więcej połowę albo jedną trzecią kwoty (po japońsku).

Za kartki, modlitwę, obecność i pomoc. Za zamówioną Mszę świętą dziękuje się tradycyjnie słowami „Bóg zapłać”.

• Zamówiona msza albo modlitwa. „Dziękuję za zamówioną Mszę świętą za tatę i za pamięć w modlitwie. To prawdziwa pociecha wiedzieć, że ktoś się za niego modli. Bóg zapłać.”
• Kartka z kondolencjami. „Dziękuję za kartkę i ciepłe słowa o mamie. Trzymam ją w pudełku razem z innymi i wiem, że będę do nich wracać latami.”
• Kartka, krócej. „Dziękuję za piękną kartkę. Przeczytała ją cała rodzina.”
• Obecność na pogrzebie, kiedy miała znaczenie. „Dziękuję, że byłeś na pogrzebie taty. Kiedy Cię zobaczyłem, znalazłem odwagę, żeby wstać i przemówić.”
• Daleka podróż. „Dziękuję, że przyleciałeś z Dublina na pogrzeb babci. Dwa dni podróży dla dwugodzinnej ceremonii to życzliwość, której nie zapomnę. Babcia zbeształaby Cię za koszty i byłaby zachwycona, że przyjechałeś.”
• Praktyczna pomoc. „Dziękuję, że w tamtym tygodniu codziennie po południu brałaś dziewczynki, że zawiozłaś ciocię Lusię na lotnisko i że wychodziłaś z Burkiem, kiedy nikt z nas nie miał na to siły. Zrobiłaś wszystko to, czego zwykle nikt nie zauważa, a my zauważyliśmy każdą z tych rzeczy.”
• Odwiedziny. „Dziękuję, że wpadłeś do nas w zeszłym tygodniu. Nie szukałeś mądrych słów ani rad. Po prostu z nami siedziałeś i pozwoliłeś nam o nim mówić, i to była najlepsza godzina tego trudnego tygodnia.”

Podziękowania dla księdza, niosących trumnę, mówców, pielęgniarek i opiekunek

Najpierw, i odręcznie, napisz do osób, które miały na pogrzebie jakieś zadanie. Instytut Emily Post mówi, że listy z podziękowaniem pisze się zwyczajowo do niosących trumnę i honorowych niosących, osób prowadzących gości, autorów mów pogrzebowych i lektorów. Dodaj pielęgniarki i opiekunki, które zajmowały się zmarłym w czasie choroby, i sąsiada, który miał oko na dom. Jeśli trumnę nieśli przyjaciele, koledzy z pracy albo druhowie z OSP, oni też zasługują na osobną kartkę.

• Niosący trumnę. „Drogi Wojtku, dziękuję, że w piątek niosłeś trumnę taty. Sześciu jego dawnych kolegów z drużyny, ramię w ramię ostatni raz: byłby z Was dumny, tak jak my. Z podziękowaniem od nas wszystkich, Renata”
• Ksiądz, pastor, imam, rabin albo mistrz ceremonii. „Szanowny Księże Proboszczu, dziękujemy za Mszę pogrzebową i za odwiedziny u mamy w jej ostatnim tygodniu. Mówił Ksiądz o jej ogrodzie tak, jakby po nim chodził, a mamie bardzo by się to spodobało. Bóg zapłać. Z wdzięcznością, Maria i rodzina Nowaków”
• Ktoś, kto przemawiał albo czytał na pogrzebie. „Droga Elu, dziękuję za mowę pożegnalną. Rozśmieszyłaś całą kaplicę historią z biwaku, a potem doprowadziłaś nas do łez, i jedno, i drugie było na miejscu. Mama poprosiłaby Cię o kopię, więc proszę o nią w jej imieniu.”
• Organista albo muzyk. „Szanowny Panie Organisto, dziękujemy za grę na pogrzebie dziadka. Kiedy zaczęła się ostatnia pieśń, babcia pierwszy raz tego dnia wzięła mnie za rękę. Zapamiętam tę chwilę na zawsze.”
• Parafia albo wspólnota, która przygotowała poczęstunek. „Wszystkim paniom z koła gospodyń, które przygotowały obiad po pogrzebie taty: dziękujemy. Weszliśmy do sali z nakrytymi stołami, gorącą kawą i talerzem odłożonym dla mamy. Podziękujcie, proszę, wszystkim, które gotowały i zostały pozmywać.”
• Hospicjum albo pielęgniarki. „Do pielęgniarek i całego zespołu hospicjum domowego: dziękujemy za opiekę nad tatą w ostatnich dwóch tygodniach. Mówiliście do niego tak, jak mówili przyjaciele, pilnowaliście, żeby nigdy nie marzł, i szczerze powiedzieliście nam, kiedy przyszła pora zawołać rodzinę. Zawsze będziemy wdzięczni.”
• Opiekunka w domu. „Droga Pani Oksano, przez dwa lata przychodziła Pani każdego ranka o ósmej i rozmawiała z mamą o wiadomościach i o swoich dzieciach, a nie tylko o lekach. Mama czekała na Pani wizyty bardziej, niż kiedykolwiek się do tego przyznała. To dzięki Pani miała tyle dobrych dni. Dziękuję.”
• Zakład pogrzebowy. „Szanowny Panie, dziękujemy, że przeprowadził nas Pan przez tydzień, z którym sami nie umielibyśmy sobie poradzić. Odpowiadał Pan na te same pytania po dwa razy, bez cienia zniecierpliwienia, a cała uroczystość była naprawdę w stylu taty.”
• Sąsiad, który pilnował domu. „Drogi Panie Zdzisławie, dziękujemy, że pilnował Pan domu w czasie pogrzebu, zabrał pocztę i odśnieżył podjazd, zanim wróciliśmy. Odśnieżona ścieżka i zapalone światło nad drzwiami to było tak, jakby ktoś czekał na nas w progu.”

Jeśli dajesz księdzu albo organiście ofiarę w kopercie, włóż do niej kartkę. Do hospicjum albo zespołu opiekunów pisz do wszystkich razem, żeby kartką można było się podzielić.

Jak odpowiedzieć na kondolencje od współpracowników i szefa

Żeby odpowiedzieć na kondolencje od współpracowników, odpisz na każdą wiadomość linijką albo dwiema, a po powrocie wyślij zespołowi jeden krótki e-mail, osobny liścik do szefa i kilka słów do tego, kto przejął Twoją pracę. W e-mailu do zespołu napisz, co by pomogło: że chętnie o tym porozmawiasz albo że wolałbyś, żeby na razie nikt nie pytał.

Odpowiedź na wiadomość od kolegi z pracy.

Dzięki, Tomku, to dla mnie dużo znaczy. Nie będzie mnie co najmniej tydzień. Pilnymi sprawami zajmuje się Igor, a z Tobą nadrobię wszystko po powrocie.

Odpowiedź szefowi, w pierwszych dniach.

Dziękuję za wiadomość i za tyle zrozumienia. Pogrzeb jest w piątek. Do poniedziałku dam znać, kiedy planuję wrócić, a Igor ma do tego czasu moje notatki.

E-mail do zespołu.

Temat: Dziękuję

Cześć wszystkim,

dziękuję za kwiaty, kartkę i wszystkie wiadomości po śmierci mojego taty. Wracam w poniedziałek. Przez jakiś czas mogę być wolniejsza niż zwykle i na razie wolę rozmawiać o pracy niż o pogrzebie, ale chcę, żebyście wiedzieli, że każda wiadomość pomogła.

Dziękuję, że mnie zastępowaliście.

Kasia

Liścik z podziękowaniem do szefa, przed powrotem.

Pani Ewo, dziękuję za wolne i za to, że ani razu nie poprosiła mnie Pani o wyjaśnienia. To, że moja praca była w dobrych rękach, pozwoliło mi być z rodziną wtedy, kiedy najbardziej mnie potrzebowała. Wracam trzeciego i byłabym wdzięczna za krótkie spotkanie tego ranka. Z podziękowaniem, Kasia

Odpowiedź na wspólną kartkę.

Dziękuję Wam wszystkim za kartkę i piękną roślinę. Przeczytałam Wasze wpisy pierwszego wieczoru w domu i poczułam się dużo mniej samotna. Mam szczęście, że z Wami pracuję.

Podziękowanie za przejęcie Twojej pracy.

Igorze, dziękuję, że przejąłeś projekt dla Gdyni, kiedy mnie nie było. Wiem, że przez to siedziałeś po godzinach, choć wcale się na to nie pisałeś. Do końca miesiąca stawiam Ci obiady, a Twój najbliższy weekendowy dyżur biorę na siebie.

W liściku do szefa podziękuj też firmie za kwiaty, jeśli je przysłała, a odpowiedź na wspólną kartkę wrzuć na czat zespołu, żeby zobaczyli ją wszyscy, którzy się na niej podpisali.

Podziękowanie za udział w pogrzebie: ogłoszenie albo kilka słów nad grobem

Wiele rodzin dziękuje wszystkim naraz: ogłoszeniem w lokalnej gazecie albo w internecie, postem w mediach społecznościowych albo kilkoma słowami na cmentarzu czy przy stole po pogrzebie. W Polsce takie ogłoszenie to po prostu podziękowanie, osobny rodzaj nekrologu, który drukuje się w gazecie albo wywiesza jak klepsydrę. W Niemczech jest to Danksagung, czasem z nagłówkiem „Statt Karten”, czyli „zamiast kartek”, bo zastępuje osobne liściki; gazety publikują przykładowe teksty (po niemiecku). W Irlandii podziękowanie rodziny ukazuje się po pogrzebie, często kilka tygodni później. Zawiadomienie, które mówi ludziom o śmierci, to co innego; o nim jest tekst o tym, jak poinformować o śmierci.

Podziękowanie do gazety albo na stronę internetową.

Wszystkim, którzy towarzyszyli w ostatniej drodze naszemu ukochanemu Mężowi i Tacie, śp. Tadeuszowi Kowalczykowi, za udział w pogrzebie, zamówione Msze święte, złożone kwiaty i znicze, wpłaty na hospicjum, odwiedziny i każde słowo otuchy, a szczególnie pielęgniarkom hospicjum za opiekę, Księdzu Proboszczowi za piękną Mszę świętą i druhom z Ochotniczej Straży Pożarnej, którzy nieśli trumnę, serdeczne podziękowania składają

żona Halina oraz dzieci Grzegorz i Magdalena

Krótkie podziękowanie na koniec pogrzebu albo przy stole. Na pogrzebie katolickim miejscem na słowa rodziny jest grób: obrzędy pogrzebu przewidują, że tuż przed złożeniem ciała do grobu, jeśli jest taki zwyczaj, krewni mogą powiedzieć słowo pożegnania, więc tam, albo przy stole, mieści się też podziękowanie. Jeśli chcesz mówić w kościele, zapytaj księdza wcześniej. W Japonii główny żałobnik wygłasza właśnie takie krótkie przemówienie, a poradnik pogrzebowy proponuje od jednej do trzech minut (po japońsku), z podziękowaniem za przybycie i za życzliwość okazaną zmarłemu za życia. To podziękowanie trwa na głos około minuty.

W imieniu mojej mamy, mojego brata i swoim dziękuję Wam, że jesteście dziś z nami.

Tata policzyłby samochody na parkingu i udawał, że nie robi to na nim wrażenia. Część z Was jechała dziś rano cztery godziny. Część z Was siedziała z nim wieczorami, żeby mama mogła się wyspać. Część z Was od dwóch tygodni karmi tę rodzinę. Zauważyliśmy każdego z Was.

Dziękujemy pielęgniarkom z hospicjum, które przyszły dziś w swoim wolnym czasie. Dziękujemy księdzu proboszczowi, chórowi i sześciu panom, którzy go nieśli.

Na obiad zapraszamy do sali przy parafii, a jedzenia jest dla dwa razy tylu osób. Zostańcie, proszę, jak długo możecie. Tata nigdy nie wychodził wcześnie z żadnego przyjęcia i nie zniósłby widoku pustej sali, zanim skończy się kawa.

Napisz je w całości, dużą czcionką, i daj kopię komuś, kto dokończy, jeśli zawiedzie Cię głos. Powiedz je na samym końcu, kiedy ludzie zaraz mają się rozejść, i patrz ponad głowami, a nie w twarze. Sposoby z tekstu o tym, jak wygłosić mowę pogrzebową bez płaczu, działają tak samo dobrze przy minucie podziękowań. Na spotkania, które przychodzą później, po 30 albo 40 dniach czy po roku, słowa gospodarza są w tekście o tym, co powiedzieć w rocznicę śmierci.

Kiedy wysłać podziękowania po pogrzebie i co zrobić, gdy jest ich kilkaset

Masz tyle czasu, ile potrzebujesz: na podziękowania po pogrzebie nie ma terminu, a spóźnione podziękowanie i tak sprawi radość. W Polsce wiele rodzin poprzestaje na podziękowaniu w gazecie, na klepsydrze albo nad grobem, a osobne kartki wysyła tylko najbliższym i tym, którzy pomogli. Jeśli chcesz mieć plan, zacznij kilka tygodni po pogrzebie, pisz dziesięć kartek wieczorem i zatrzymaj się na dziesięciu nawet w dobry wieczór. Dwieście kartek to dwadzieścia wieczorów, a nie zadanie nie do udźwignięcia.

Kiedy jest ich kilkaset, najpierw je posortuj.

Instytut Emily Post prosi, żeby dopisać osobiste słowa do drukowanych kartek z podziękowaniem, a według tego samego poradnika ostatni wiersz tabeli nie wymaga żadnych. Wystarczy jedna odręczna linijka: „Dziękuję, że pamiętasz z nami o tacie” albo „Twoje słowa o mamie wywołały u nas uśmiech”.

Kto podpisuje. Jedna osoba podpisuje się za rodzinę, własnym imieniem: „Beata, w imieniu całej rodziny” albo „Beata z rodziną”. Jeśli pisze za Ciebie ktoś inny, mówi o tym w pierwszym zdaniu: „Mama poprosiła mnie, żebym napisała i podziękowała za...”

Prowadź jedną listę. Osoba, która pomaga, może ją zacząć pierwszego dnia, na papierze albo w arkuszu kalkulacyjnym, z takimi kolumnami.

Potem zachowaj kartki. Włóż je do jednego pudełka razem z pamiątkami z pogrzebu; może będziesz ich potrzebować za rok, a nie w tym tygodniu. Odłóż dla dzieci kartki ze wspomnieniami o tej osobie. Jeśli pierwsze kartki świąteczne przyjdą, zanim skończysz, pomoc jest w tekście o pierwszych świętach bez bliskiej osoby.

Podziękowanie, które przychodzi po miesiącach

Niektóre z najważniejszych podziękowań pisze się po miesiącach. Do tego czasu nikt już nie przynosi obiadów, kartki leżą w pudełku, a przyjaciel, który był Twoją podporą w pierwszych tygodniach, wrócił do własnego życia. List, który przychodzi w zwykły poranek, mówi mu, że zauważyłeś i wciąż pamiętasz.

Taki list możesz napisać w Goodbye App, kiedy znajdziesz słowa, i dodać jedno nagranie swojego głosu, jeśli chcesz, żeby go usłyszał. Ty wybierasz, kto go dostanie, a list dociera e-mailem w dniu i o godzinie, które ustawisz, nawet 30 lat naprzód. Dopóki nie wyjdzie, pozostaje prywatny, a aplikacja nic nie kosztuje.

Częste pytania

Czy trzeba odpowiadać na wszystkie kondolencje? Nie. Wiadomość w pierwszych dniach nie wymaga odpowiedzi, a jedno podziękowanie dla wszystkich, na grupie, w poście albo w ogłoszeniu, obejmuje resztę. Osobiście napisz do tych, którzy coś zrobili, i krótki liścik wyślij każdemu, czyja kartka miała osobiste słowa.

Kiedy wysłać podziękowania po pogrzebie? Kiedy tylko możesz. Nie ma oficjalnego terminu. Jeśli chcesz mieć cel, zacznij kilka tygodni po pogrzebie; liścik wysłany po miesiącach wciąż jest mile widziany.

Czy to niegrzecznie nie wysłać podziękowań po pogrzebie? Nie, nie wtedy, kiedy jesteś w żałobie, a spóźniona kartka nigdy nie jest niegrzeczna. Z czasem savoir-vivre oczekuje jednak krótkiego liściku do osób, które pomogły, i do każdego, czyja kartka miała osobiste słowa, ale wystarczy jedna odręczna linijka, a publiczne podziękowanie obejmuje wszystkich innych.

Czy dziękuje się za kartki z kondolencjami? Tak, jeśli kartka ma osobiste słowa: zwyczajowo wystarczy krótki liścik. Drukowana kartka z samym podpisem nie wymaga podziękowania, a Instytut Emily Post stawia granicę w tym samym miejscu.

Czy można podziękować za kondolencje SMS-em albo e-mailem? Tak, osobom, które napisały do Ciebie w ten sposób: na SMS-a odpowiada się SMS-em, a na e-mail e-mailem. Przy kwiatach, jedzeniu, pieniądzach i osobach, które miały zadanie na pogrzebie, kartka jest życzliwsza, jeśli dasz radę.

Kto podpisuje podziękowania po pogrzebie? Jedna osoba, za rodzinę, własnym imieniem: „[Twoje imię], w imieniu całej rodziny”. Osoba, która pisze w Twoim imieniu, podpisuje się swoim imieniem i mówi, kto ją poprosił.

Co odpowiedzieć, kiedy ktoś mówi „wyrazy współczucia”? Wystarczy „dziękuję”. Jeśli możesz powiedzieć trochę więcej, na żywo sprawdzi się „Dziękuję, to dużo znaczy, że przyszedłeś” albo „Cieszyłaby się, że tu jesteś”; na piśmie wystarczy „Dziękuję, tak się cieszę, że napisałeś”.

Co odpowiedzieć na „Wieczny odpoczynek racz mu dać, Panie”? Tradycyjnie drugą połową tej samej modlitwy: „a światłość wiekuista niechaj mu świeci”. Można dodać „Bóg zapłać” albo po prostu podziękować; zwykłe „dziękuję” jest zawsze właściwe.